AI làm gia tăng giá trị dữ liệu

Ngày 23/4, tại Hà Nội, Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance phối hợp cùng CTCP Đầu tư Thương mại và Phát triển Công nghệ FSI tổ chức hội thảo "An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI” nhằm cập nhật các diễn biến chính sách và xu hướng của thị trường liên quan đến vấn đề này.

Trong những năm gần đây, Việt Nam nổi lên là một trong những thị trường tài chính năng động của khu vực. Tuy nhiên, cùng với tốc độ số hóa nhanh chóng, quốc gia này cũng trở thành mục tiêu đáng chú ý của các cuộc tấn công mạng. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng sâu rộng trong ngân hàng, chứng khoán và ví điện tử, khái niệm an toàn dữ liệu tài chính không còn dừng ở các biện pháp phòng thủ truyền thống mà đã chuyển sang một trạng thái phức tạp hơn.

AI hiện diện trực tiếp trong nhiều quy trình quan trọng như xét duyệt tín dụng, định danh điện tử (eKYC) hay quản lý dòng tiền của hàng triệu người dùng. Điều này giúp nâng cao hiệu quả vận hành, song cũng khiến dữ liệu trở thành mục tiêu hấp dẫn hơn đối với tội phạm công nghệ cao.

Thực tế cho thấy, trong khi các tổ chức tài chính đầu tư mạnh vào hệ thống AI để phát hiện gian lận, thì các đối tượng tội phạm cũng sử dụng chính công nghệ này để phát triển các phương thức tấn công tinh vi hơn. Những hình thức như Deepfake giả mạo khuôn mặt, giọng nói nhằm chiếm quyền kiểm soát tài khoản, hay các cuộc tấn công mã độc tự động khai thác lỗ hổng hệ thống thanh toán đang diễn ra với tần suất ngày càng gia tăng.

Bên cạnh rủi ro công nghệ, thị trường còn đối mặt với thách thức từ sự chênh lệch về nhận thức an toàn thông tin giữa người dùng và năng lực bảo mật của doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ. Không ít sự cố rò rỉ dữ liệu xuất phát từ quy trình quản lý chưa chặt chẽ, cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở quản trị.

Quang cảnh hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Lê Minh Nghĩa - Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), nhận định AI đang trở thành động lực then chốt làm thay đổi diện mạo ngành tài chính toàn cầu. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, với AI góp phần tối ưu hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ và nâng cao chất lượng ra quyết định.

Tuy nhiên, ông Nghĩa cũng thẳng thắn chỉ ra mặt trái của xu hướng này: “Dữ liệu càng giá trị, rủi ro càng cao. Trong kỷ nguyên AI, dữ liệu tài chính đã trở thành ‘huyết mạch’ của nền kinh tế, nhưng cũng đang đối mặt với những đe dọa ngày càng tinh vi từ tội phạm công nghệ cao”.

Theo ông, nếu AI bị sử dụng sai mục đích, các kịch bản tấn công dữ liệu quy mô lớn hoàn toàn có thể xảy ra, từ giả mạo danh tính, tự động hóa việc dò quét lỗ hổng hệ thống, đến thao túng các hệ sinh thái tài sản số. Nguy cơ không chỉ nằm ở thiệt hại tài chính, mà còn ở việc làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và sự ổn định của hệ thống vĩ mô.

Từ đó, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam nhấn mạnh, an toàn dữ liệu tài chính không chỉ là vấn đề công nghệ mà là trụ cột của niềm tin và năng lực cạnh tranh. Nếu AI là “bộ não” của tài chính hiện đại, thì an toàn dữ liệu chính là “hệ miễn dịch” bảo vệ toàn bộ hệ thống.

Cần thiết lập “lá chắn” dữ liệu

TS Nguyễn Đức Hiển - Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, Việt Nam đang xây dựng một đề án lớn về đổi mới mô hình phát triển, trong đó lần đầu tiên đặt ra nhiệm vụ xây dựng chiến lược chuyển đổi AI quốc gia (AIX).

Theo ông Hiển, các nghị quyết như Nghị quyết 52 và Nghị quyết 57 đã tạo nền tảng quan trọng cho phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Tuy nhiên, bước tiếp theo không chỉ dừng lại ở chuyển đổi số mà là chuyển đổi AI xu hướng đang diễn ra nhanh chóng trên toàn cầu.

Ông dẫn các nghiên cứu cho thấy AI có thể đóng góp từ 2.600 đến 4.400 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu, và có thể đạt 15.700 tỷ USD vào năm 2030. Đối với Việt Nam, AI được ước tính có thể đóng góp 120 - 130 tỷ USD vào năm 2040, tương đương khoảng 25% GDP hiện tại.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những rủi ro gia tăng. “Rủi ro an ninh mạng cũng gia tăng tương ứng. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia bị tấn công mạng nhiều, với hàng trăm triệu bản ghi dữ liệu bị xâm phạm và hàng triệu tài khoản bị đánh cắp” - ông Hiển cảnh báo.

Theo ông, phát triển AI phải đi đôi với bảo đảm an toàn dữ liệu và an ninh hệ thống, đặc biệt trong các lĩnh vực trọng yếu. Nếu không kiểm soát được rủi ro, những hệ lụy đối với nền kinh tế có thể rất lớn.

Một vấn đề quan trọng khác là thiết kế hành lang pháp lý. Dù Việt Nam đã có những bước tiến trong xây dựng khung khổ pháp lý liên quan đến an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân, song nhiều ý kiến cho rằng cần có cách tiếp cận tổng thể và linh hoạt hơn.

Thực tế cho thấy, trong quá trình hoàn thiện pháp lý, một số doanh nghiệp phản ánh việc xuất hiện thêm các rào cản trong hoạt động. Điều này đặt ra yêu cầu cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo - một bài toán không đơn giản trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh.

Ngoài ra, câu hỏi về việc hành lang pháp lý đã đủ để hình thành thị trường dữ liệu hay chưa vẫn còn bỏ ngỏ. Trong khi đó, dữ liệu vừa là nền tảng của AI, vừa là khu vực nhạy cảm liên quan đến quyền riêng tư và an ninh quốc gia.

TS Lê Xuân Nghĩa - nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cho rằng, sự phát triển của AI đang làm thay đổi cấu trúc quyền lực toàn cầu. Các tập đoàn công nghệ nắm giữ lượng dữ liệu khổng lồ, tạo ra những hình thái mới. Trong bối cảnh đó, dữ liệu tài chính - ngân hàng trở thành tài sản chiến lược. Tuy nhiên, hệ thống bảo mật tại Việt Nam vẫn còn những hạn chế nhất định, đặc biệt trong quản trị và lưu trữ dữ liệu.

Theo ông, hệ thống ngân hàng cần tiếp tục rà soát việc quản trị dữ liệu, bảo đảm không bị phân tán hoặc tồn tại các điểm yếu bảo mật. Dù đã có nhiều quy định chặt chẽ, với khối lượng giao dịch lớn mỗi ngày, việc nâng cấp hệ thống là yêu cầu liên tục.

Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng khung pháp lý cho AI một cách thận trọng. Việc ban hành các quy định mới cần được nghiên cứu kỹ, xác định rõ phạm vi và mức độ áp dụng, tránh triển khai vội vàng khi chưa đánh giá đầy đủ rủi ro./.