Theo Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg, máy móc, thiết bị đã qua sử dụng chỉ được phép nhập khẩu để phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Để thực thi quy định này, cơ quan Hải quan đã ban hành nhiều hướng dẫn về hồ sơ, quy trình kiểm tra, kiểm soát, từ tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra chi tiết, kiểm tra thực tế hàng hóa đến kiểm tra sau thông quan.

Tang vật máy móc đã qua sử dụng nhập khẩu về Việt Nam vi phạm pháp luật, đã bị cơ quan Hải quan phát hiện, khởi tố. Ảnh: CHQ

Qua nắm tình hình địa bàn, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) phát hiện nhiều doanh nghiệp có dấu hiệu lợi dụng chính sách để nhập khẩu máy móc đã qua sử dụng rồi bán trong nước nhằm thu lợi bất chính. Một số doanh nghiệp không có nhà xưởng, không hoạt động sản xuất, nhưng vẫn khai báo gian dối về mục đích nhập khẩu, lập khống hồ sơ ủy thác hoặc cam kết sai sự thật với cơ quan Hải quan để được thông quan.

Cụ thể, một doanh nghiệp trong giai đoạn 2021 - 2025 đã mở 19 tờ khai nhập khẩu 325 máy móc đã qua sử dụng, trị giá khai báo hơn 18 tỷ đồng; sau đó bán 235 máy cho 140 doanh nghiệp trong nước, thu lợi bất chính hơn 8 tỷ đồng. Một doanh nghiệp khác trong năm 2025 nhập khẩu 48 máy móc cũ với trị giá khai báo 4,4 tỷ đồng, nhưng bán lại 13 máy cho 13 doanh nghiệp, thu lợi gần 600 triệu đồng.

Xác định có dấu hiệu tội phạm, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao xem xét xử lý theo pháp luật và đã ban hành 2 quyết định khởi tố vụ án.

Theo Cục Hải quan, các hành vi lợi dụng chính sách không chỉ vi phạm quy định về quản lý hàng hóa nhập khẩu, mà còn tạo môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh, tiềm ẩn nguy cơ đưa công nghệ lạc hậu, tiêu hao năng lượng lớn vào Việt Nam, tác động xấu đến môi trường và có nguy cơ biến Việt Nam thành nơi tiếp nhận thiết bị cũ.