Chênh lệch đến từ phương pháp ghi nhận

Sau khi chính thức không còn hợp nhất FPT Telecom từ năm 2026, bức tranh tài chính của FPT trong quý đầu năm ghi nhận sự chênh lệch đáng kể. Theo giải trình trong báo cáo tài chính của FPT, tỷ lệ sở hữu của FPT tại FPT Telecom không thay đổi, vẫn là gần 46%. Tuy nhiên, với việc FPT có quyền bỏ đa số phiếu tại các cuộc họp của Hội đồng Quản trị hoặc cấp quản lý tương đương cùng quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động của FPT Telecom, nên FPT Telecom nhiều năm qua được ghi nhận là công ty con của FPT.

Điểm mấu chốt nằm ở phương pháp ghi nhận. Hiện FPT chuyển từ hợp nhất toàn bộ sang ghi nhận theo phương pháp vốn chủ sở hữu áp dụng cho công ty liên doanh liên kết. Trước đây, khi FPT còn hợp nhất FPT Telecom, toàn bộ doanh thu và chi phí của đơn vị này được cộng gộp vào báo cáo hợp nhất của FPT. Khi chuyển sang phương pháp vốn chủ sở hữu, doanh nghiệp chỉ ghi nhận phần lợi nhuận tương ứng với tỷ lệ sở hữu, trong khi doanh thu và chi phí không còn được hợp nhất.

Phương pháp hạch toán mới giúp phản ánh đúng hơn bản chất hoạt động kinh doanh. Ảnh tư liệu

Trong bản giải trình gửi đến các cổ đông, FPT đã bổ sung cột kết quả kinh doanh của quý I năm trước theo phương pháp vốn chủ sở hữu. Cách hạch toán trước đây giúp doanh thu và lợi nhuận trước thuế được ghi nhận cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế cổ đông công ty mẹ ở cả hai phương pháp đều như nhau.

Trong quý I/2026, báo cáo kết quả kinh doanh của FPT cho thấy doanh thu và lợi nhuận trước thuế giảm khá sâu. Tuy nhiên, thực tế, khi so với kết quả cùng kỳ đã điều chỉnh theo cùng phương pháp kế toán, FPT ghi nhận doanh thu 12.480 tỷ đồng, vẫn tăng 8,7%; lợi nhuận trước thuế đạt 2.804 tỷ đồng, tăng 16,3%; lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ đạt 2.487 tỷ đồng, tăng 14,4%.

Tương tự, những thay đổi trong hạch toán kế toán cũng tạo ra các chênh lệch trong số liệu kết quả kinh doanh của Công ty cổ phần Sonadezi Châu Đức. Theo báo cáo tài chính quý I/2026, công ty này ghi nhận doanh thu thuần chỉ còn khoảng 102 tỷ đồng, giảm mạnh so với mức hơn 414 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế giảm 86,4%, còn khoảng 17,1 tỷ đồng.

Theo ông Đào Minh Châu - Phó Giám đốc Trung tâm Phân tích, Công ty Chứng khoán SSI, một trong những nguyên nhân dẫn đến sự sụt giảm này đến từ việc thay đổi phương pháp hạch toán doanh thu cho thuê khu công nghiệp. Từ ghi nhận một lần, theo quy định tại Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, doanh nghiệp chuyển sang phân bổ theo chu kỳ thuê, trong khi cùng kỳ năm trước, Sonadezi Châu Đức ghi nhận doanh thu 1 lần hợp đồng cho thuê 18 ha với Tripod.

Ngoài ra, ông Châu cũng chỉ ra một phần nguyên nhân từ hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp bất động sản khu công nghiệp này đối diện áp lực ngắn hạn đến từ yếu tố thị trường khi diện tích cho thuê mới giảm và thiếu vắng khách thuê lớn. Cụ thể, doanh thu cho thuê Khu công nghiệp Châu Đức năm 2026 của Sonadezi Châu Đức ước tính đạt khoảng 688 tỷ đồng, giảm 23% so với cùng kỳ, với diện tích cho thuê mới khoảng 28 ha.

Chuyên gia từ SSI dự báo, kết quả kinh doanh cả năm 2026 của Sonadezi Châu Đức có thể cao hơn so với kế hoạch. Nguyên nhân đến từ việc điều chỉnh cấu trúc hợp đồng thuê có thể giúp Sonadezi Châu Đức ghi nhận doanh thu một lần cho các hợp đồng mới từ quý II/2026. Theo đó, phí thuê hạ tầng thay vì tiền thuê đất sẽ là cấu phần chính, cho phép doanh thu được ghi nhận một lần.

Bước chuyển cần thiết

Con số lợi nhuận trên báo cáo tài chính vốn chịu ảnh hưởng từ phương thức hạch toán kế toán hay các lựa chọn ghi nhận khấu hao cũng như các khoản dự phòng.

Với FPT, việc xác định FPT Telecom như một công ty liên kết dựa theo tỷ lệ sở hữu dưới mức chi phối (50%) cũng giúp các nhà đầu tư nhìn được bức tranh tình hình tài chính và các con số doanh thu, lợi nhuận sát hơn. Việc so sánh số liệu giữa các kỳ có thể phức tạp hơn trong giai đoạn đầu áp dụng, dù dòng tiền thực tế không thay đổi. Tuy nhiên, các thông tin giải trình khi đưa về cùng phương pháp do doanh nghiệp bổ sung đã giúp việc so sánh số liệu trở nên dễ dàng.

Trong trường hợp của Sonadezi Châu Đức, công ty đặt ra kế hoạch kinh doanh năm 2026 ở mức thấp do ước tính thận trọng về thay đổi phương pháp ghi nhận kết quả kinh doanh. Tuy nhiên, việc không phân tách tác động từ các nguyên nhân sẽ gây khó trong việc tiếp cận thông tin của các nhà đầu tư.

Thực tế, việc phân bổ doanh thu theo thời gian khiến lợi nhuận kế toán trong ngắn hạn ở các doanh nghiệp này có thể giảm mạnh, dù dòng tiền thực tế không thay đổi. Ngoài sự chủ động của doanh nghiệp trong công bố thông tin, những thay đổi này cũng đòi hỏi nhà đầu tư phải thay đổi cách tiếp cận, nhìn sâu hơn vào những con số tuyệt đối trên báo cáo tài chính.

Dù tạo ra chênh lệch mang tính kỹ thuật, phương pháp hạch toán mới giúp phản ánh đúng hơn bản chất hoạt động kinh doanh. Thông tư số 99/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính có hiệu lực từ đầu năm 2026 được xem là bước cải cách quan trọng của hệ thống kế toán Việt Nam, chuyển từ mô hình dựa trên quy định chi tiết sang mô hình dựa trên nguyên tắc, đề cao bản chất giao dịch. Theo đó, doanh thu phải được ghi nhận dựa trên việc hoàn thành nghĩa vụ thực hiện, thay vì căn cứ vào thời điểm thu tiền.

Điều này đặc biệt tác động đến các ngành có hợp đồng dài hạn như khu công nghiệp, bất động sản hạ tầng. Đây vốn là một lĩnh vực thường xuyên xuất hiện nghiệp vụ trả trước từ khách hàng. Việc phân bổ doanh thu theo thời gian thực hiện nghĩa vụ giúp báo cáo tài chính phản ánh đúng và đủ hơn thực chất hoạt động kinh doanh.