Những dòng vốn ưu tiên xanh và số

Cuối năm 2025, thỏa ước tín dụng cho khoản vay trị giá 76 triệu Euro giữa Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) để triển khai dự án Nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái (Khánh Hòa) đánh dấu bước khởi động đầu tiên trong gói hỗ trợ trị giá 430 triệu Euro của Liên minh châu Âu (EU) cùng các định chế tài chính dành cho Việt Nam trong việc thực thi Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP).

Là dự án thủy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam, Nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật trong việc cân bằng hệ thống điện, mà còn đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải của ngành năng lượng, phù hợp với cam kết của Chính phủ Việt Nam về trung hòa carbon vào năm 2050.

Với sự xuất hiện của các dự án FDI thế hệ mới, tiêu chí “xanh” và “số” đang trở thành yếu tố định hình quyết định đầu tư. Ảnh: An Thư

Không dừng lại ở dự án này, dư địa tiếp cận dòng vốn JETP của Việt Nam được đánh giá còn rất lớn. Tại cuộc họp với các đối tác quốc tế nhằm triển khai nhiệm vụ năm 2026, Ban Thư ký thực hiện Tuyên bố JETP cho biết, có 37/50 đề xuất dự án được đánh giá là hoàn toàn phù hợp với JETP, với tổng nhu cầu vốn lên tới khoảng 9,65 tỷ USD.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam cũng đang ghi nhận bước dịch chuyển với các dự án lớn ưu tiên chuyển đổi xanh và số. Năm 2025, Tập đoàn LEGO chính thức đưa vào vận hành nhà máy trị giá 1,3 tỷ USD, đánh dấu cơ sở sản xuất đầu tiên của hãng tại Việt Nam. Đây cũng là nhà máy thứ 6 trên toàn cầu, thứ 2 tại châu Á và là nhà máy trung hòa carbon đầu tiên của LEGO trên thế giới.

Dự án được đầu tư bài bản cả về công nghệ lẫn chiến lược phát triển bền vững, với 12.400 tấm pin năng lượng mặt trời trên mái nhà, cùng kế hoạch phát triển một trung tâm năng lượng tích hợp giải pháp lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) nhằm bảo đảm nguồn năng lượng tái tạo ổn định cho hoạt động sản xuất.

Với sự xuất hiện của các dự án FDI thế hệ mới, tiêu chí “xanh” và “số” đang trở thành yếu tố định hình quyết định đầu tư. Xu hướng này không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận dòng vốn dài hạn, mà còn lan tỏa tiêu chuẩn môi trường, công nghệ và quản trị đối với khu vực sản xuất trong nước.

Thông qua các doanh nghiệp trong nước, dòng vốn xanh quốc tế cũng đang mở rộng tại Việt Nam. Cuối tháng 10/2025, Công ty cổ phần Thành Thành Công Biên Hòa (TTC AgriS) và DEG - định chế tài chính phát triển hàng đầu châu Âu thuộc Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW) đã ký kết thỏa thuận tài chính chiến lược mới. Trước đó, từ khoản đầu tư chiến lược trị giá 28 triệu USD vào năm 2019, hai bên đã phối hợp triển khai nhiều sáng kiến thúc đẩy nền nông nghiệp xanh và bền vững, bao gồm cả các khoản hỗ trợ không hoàn lại.

Theo ông Nguyễn Đức Hùng Linh - Phó Tổng giám đốc Khối Đầu tư TTC AgriS, công ty không chỉ là bên tiếp nhận vốn, mà còn đóng vai trò kết nối dòng vốn, thông qua 2 kênh. Một là, dòng vốn từ các tổ chức tín dụng quốc tế đi trực tiếp tới người nông dân thông qua hệ thống phần mềm và dữ liệu canh tác mà doanh nghiệp này thu thập được. Hai là, TTC AgriS đứng ra vay vốn ưu đãi, sau đó cho vay lại đối với nông dân và các đối tượng liên quan trong chuỗi giá trị. Dữ liệu có được từ hệ thống cùng cơ chế chấm điểm tín nhiệm trở thành cơ sở quan trọng để ngân hàng quyết định hạn mức và lãi suất cho vay, qua đó, dòng vốn có thể chảy vào khu vực nông nghiệp hiệu quả hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống.

Bệ đỡ từ chính sách

Tại phiên thảo luận về Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng chiều 21/1, ông Lê Mạnh Hùng - quyền Bộ trưởng Bộ Công thương nhấn mạnh, một trong những nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn tới là đẩy mạnh “chuyển đổi kép”, kết hợp chuyển đổi xanh gắn với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và chuyển đổi số, như một đột phá chiến lược nhằm tạo môi trường đầu tư thuận lợi và huy động nguồn lực xã hội. Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh sẽ được xác định là động lực chính, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo lên 28 - 30% trong cơ cấu nền kinh tế.

Trước đó, trong năm 2025, các nghị quyết của Đảng và Quốc hội, bao gồm Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 198/2025/QH15, đã bổ sung cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân, hộ và cá nhân kinh doanh vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG.

Thực tế cho thấy, dù dòng vốn xanh đã bắt đầu chuyển động, quy mô vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 11/2025, dư nợ tín dụng xanh mới đạt khoảng 750.000 tỷ đồng, chiếm chưa tới 5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Những điểm nghẽn về khung pháp lý, đặc biệt là tiêu chí phân loại dự án xanh chưa thống nhất, thiếu hướng dẫn cụ thể về rủi ro xã hội và rủi ro quản trị, vẫn khiến quá trình thẩm định tín dụng gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, năng lực đánh giá dự án xanh của hệ thống ngân hàng còn hạn chế, trong khi việc thuê tư vấn quốc tế làm gia tăng chi phí.

Bên cạnh kênh tín dụng, thị trường vốn được kỳ vọng sẽ đóng vai trò bổ trợ quan trọng cho hệ thống ngân hàng trong tài trợ cho quá trình chuyển đổi xanh.