Nguồn lực đang từng bước được “rã đông”

Theo Bộ Tài chính, tính đến ngày 31/3/2025, cả nước ghi nhận 4.489 dự án, đất đai gặp khó khăn, vướng mắc, tương ứng với khoảng 198,4 nghìn ha và tổng mức đầu tư trên 3,3 triệu tỷ đồng. Trong tổng số này, các bộ, ngành, địa phương đã xử lý theo thẩm quyền được 1.022 dự án; đồng thời đã báo cáo cấp có thẩm quyền để chuẩn bị ban hành cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ cho 2.610 dự án, đất đai.

Hiện còn 857 dự án với quy mô 53.635,5 ha, tổng mức đầu tư trên 694.985 tỷ đồng vẫn cần tiếp tục rà soát, đề xuất giải pháp xử lý trong thời gian tới. Đây là khối lượng nguồn lực rất lớn đang bị ách tắc trong nền kinh tế, nếu không được tháo gỡ kịp thời sẽ tiếp tục gây lãng phí và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.

Dự án tháp Vicem Tower 31 tầng của Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) bỏ hoang hơn một thập kỷ, hiện đang rục rịch hoàn thiện lại, dự kiến hoàn thành vào năm 2026. Ảnh: Đức Thanh

Những con số trên cho thấy, dù khối lượng công việc cần xử lý trong thời gian tới còn rất lớn, nhưng quá trình xử lý các dự án tồn đọng đã bắt đầu có chuyển biến rõ nét. Hàng trăm dự án trong các lĩnh vực năng lượng, y tế cùng hàng nghìn dự án đất đai đã được đưa vào diện tháo gỡ, từng bước đưa nguồn lực vào khai thác, góp phần cải thiện hiệu quả sử dụng đất đai, tài sản và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng.

Thực tế đã cho thấy, mỗi dự án được tháo gỡ không chỉ giải phóng một phần vốn đầu tư mà còn kéo theo sự vận hành trở lại của các chuỗi giá trị liên quan, từ xây dựng, sản xuất đến dịch vụ. Điều này giúp lan tỏa tác động tích cực đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, đồng thời tạo thêm việc làm và nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Đồng bộ giải pháp, tháo gỡ từ thực tiễn

Báo cáo từ Bộ Tài chính cho biết, để đạt được những kết quả bước đầu này, thời gian qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó Bộ Tài chính với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 751 đã chủ động tham mưu, tổ chức thực hiện. Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc xây dựng và đưa vào vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về các dự án tồn đọng, khó khăn, vướng mắc (Hệ thống 751). Việc hình thành hệ thống dữ liệu này không chỉ giúp chuẩn hóa thông tin mà còn nâng cao năng lực theo dõi, giám sát, từ đó hỗ trợ hiệu quả công tác điều hành và ra quyết định.

Bên cạnh đó, hệ thống cơ chế, chính sách cũng được hoàn thiện theo hướng kịp thời, linh hoạt và bám sát thực tiễn. Cụ thể, Quốc hội đã ban hành các nghị quyết quan trọng; Chính phủ liên tục có các nghị quyết chuyên đề, công điện chỉ đạo và nghị định hướng dẫn nhằm tháo gỡ khó khăn trong các lĩnh vực trọng điểm như năng lượng, y tế, đô thị.

Đặc biệt, các hội nghị về tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng đã được tổ chức trên quy mô toàn quốc, cùng với đó là việc Chính phủ thành lập các đoàn công tác làm việc trực tiếp tại địa phương, đã góp phần xử lý nhiều dự án lớn, phức tạp. Tại các địa phương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Đồng Nai, Khánh Hòa, Quảng Ninh…, nhiều vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, thủ tục đầu tư đã được nhận diện rõ và từng bước được tháo gỡ kịp thời.

Cũng theo báo cáo của Bộ Tài chính, việc kết hợp giữa chỉ đạo từ Chính phủ với xử lý cụ thể tại các bộ, ngành, địa phương đã tạo nên hiệu quả rõ rệt. Các vướng mắc không chỉ được “điểm danh” mà còn được phân loại theo thẩm quyền, từ đó giúp rút ngắn thời gian xử lý và hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.

Những kết quả đạt được còn cho thấy, thời gian qua các bộ, ngành, địa phương đã nghiêm túc triển khai các giải pháp trong xử lý các dự án tồn đọng. Tuy nhiên, hiện khối lượng dự án tồn đọng còn lại vẫn rất lớn, với nhiều trường hợp phức tạp, kéo dài qua nhiều năm, qua nhiều giai đoạn pháp lý khác nhau. Theo đánh giá từ các cơ quan quản lý, nếu không có giải pháp mạnh mẽ, đồng bộ hơn, nguy cơ nguồn lực tiếp tục bị “đóng băng” sẽ lại xảy ra. Đồng thời, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đặc biệt là đối với những dự án có yếu tố pháp lý phức tạp, vượt thẩm quyền xử lý thông thường.

Hoàn thiện cơ chế đặc thù, tăng tốc xử lý

Trên cơ sở tổng kết từ thực tiễn, Bộ Chính trị vừa ban hành Kết luận số 24-KL/TW về tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài. Đây được xem là cơ sở chính trị quan trọng, định hướng cho việc xử lý các dự án trong giai đoạn tiếp theo.

Theo Kết luận, Bộ Chính trị cơ bản đồng ý với đề xuất của Đảng ủy Chính phủ, trong đó không xác định sẵn danh mục dự án được xử lý, mà chỉ xem xét đối với các dự án đã có kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc bản án của tòa án. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, nhất quán và tránh phát sinh những rủi ro pháp lý trong quá trình xử lý.

Một điểm đáng chú ý là chủ trương xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các sai phạm ngoài phạm vi quy định hiện hành. Đây được xem là “chìa khóa” để tháo gỡ những vướng mắc mang tính lịch sử, tồn tại qua nhiều giai đoạn và không thể xử lý dứt điểm nếu chỉ áp dụng các quy định hiện hành.

Tuy nhiên, Bộ Chính trị cũng đặt ra yêu cầu rất rõ ràng đó là: việc áp dụng cơ chế đặc thù phải tuân thủ nghiêm các nguyên tắc như không hợp pháp hóa sai phạm, không làm phát sinh sai phạm mới, có phương án khắc phục thiệt hại và bảo đảm nhà đầu tư thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Cùng với đó, việc tháo gỡ khó khăn cho các dự án sẽ được thực hiện đồng thời với quá trình xử lý trách nhiệm theo các kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án. Đây là điểm nhấn quan trọng, nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu phát triển và giữ vững kỷ cương, kỷ luật pháp luật.

Ngoài ra, Bộ Chính trị cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong toàn bộ quá trình xử lý, kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm, không để phát sinh những “điểm nghẽn” mới.

Về phía Bộ Tài chính đang khẩn trương xây dựng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài, đặc biệt đối với khoảng 857 dự án chưa có cơ chế xử lý. Dự thảo này được kỳ vọng sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý đồng bộ, khả thi, góp phần đẩy nhanh tiến độ xử lý các dự án tồn đọng trong thời gian tới.

Có thể thấy, trong bối cảnh nền kinh tế đang cần thêm động lực tăng trưởng, việc khơi thông các nguồn lực đang bị “đóng băng” trong các dự án tồn đọng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc xử lý dứt điểm các dự án này không chỉ giúp giải phóng nguồn lực đất đai, tài chính mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Đồng thời, đây cũng là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư vào tính minh bạch, ổn định của chính sách.