Kỷ lục lập pháp và bước chuyển trong tư duy thể chế

Ngày 2/6, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới”.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng phát biểu khai mạc sự kiện. Ảnh: Hải Anh

Phát biểu khai mạc sự kiện, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho hay, đây là năm thứ 9 liên tiếp VCCI phát hành báo cáo thường niên nhằm phản ánh những chuyển động nổi bật của hệ thống pháp luật kinh doanh và môi trường đầu tư dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp. Báo cáo năm 2025 ghi nhận kỷ lục lập pháp và bước chuyển trong tư duy thể chế.

Phân tích cụ thể nội dung Báo cáo, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI cho hay, năm 2025 không chỉ là năm tăng trưởng kinh tế ấn tượng với GDP đạt khoảng 8,02%, mà còn là năm ghi nhận những thay đổi sâu rộng về tư duy quản trị và xây dựng thể chế.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất là sự xuất hiện của “bộ tứ nghị quyết chiến lược” gồm Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Theo đánh giá của VCCI, các nghị quyết này đã tạo nên sự chuyển dịch rõ nét từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, từ kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khơi thông các nguồn lực cho nền kinh tế.

Đặc biệt, Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật được xem là bước đột phá trong hoạt động lập pháp và điều hành.

Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế xử lý ngay các điểm nghẽn pháp lý cấp bách mà không phải chờ sửa đổi luật theo quy trình thông thường. Trong chưa đầy 8 tháng, 15 nghị quyết đã được ban hành để tháo gỡ vướng mắc liên quan đến quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thủ tục hành chính, an toàn thực phẩm và nhà ở xã hội.

Ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh, đây là cách tiếp cận linh hoạt, giúp chính sách theo kịp yêu cầu thực tiễn và rút ngắn đáng kể thời gian xử lý các vấn đề phát sinh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Báo cáo cũng ghi nhận năm 2025 là năm có tốc độ xây dựng pháp luật cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật, gấp gần 3 lần năm 2024 và cao hơn nhiều so với mức trung bình các giai đoạn trước.

Nếu tính chung hai năm 2024 - 2025, tổng số luật được ban hành và sửa đổi lên tới 129 luật, vượt tổng số luật của cả 8 năm trước đó cộng lại.

Không chỉ tăng về quy mô, tốc độ xây dựng pháp luật cũng được đẩy nhanh đáng kể. Khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cho thấy, thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày. Nhiều dự án luật được hoàn thiện trong vòng hơn 4 tháng, thậm chí có trường hợp chưa đầy 2 tháng.

Theo VCCI, quá trình này đã góp phần đưa các chủ trương cải cách và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đi vào thực tiễn nhanh hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Bên cạnh đó, một xu hướng tích cực đang được ghi nhận là các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc, khung khổ, trong khi các nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn thực hiện. Cách tiếp cận này giúp tăng tính linh hoạt của hệ thống pháp luật trước những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới.

Tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng không gian tăng trưởng mới

Đồng thời với cải cách thể chế, Báo cáo của VCCI năm 2025 cũng ghi nhận những kết quả rõ nét trong cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.

Theo số liệu từ báo cáo, có tới 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục cho người dân và doanh nghiệp.

Đặc biệt, Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP của Chính phủ quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được xem là một trong những cuộc cải cách hành chính quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Hơn 760 thủ tục hành chính đã được rà soát, thay thế nhiều thành phần hồ sơ bằng dữ liệu số trên nguyên tắc không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Khảo sát của VCCI cho thấy, 89,69% doanh nghiệp đánh giá thủ tục trực tuyến dễ thực hiện; 89,34% cho rằng thủ tục trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian; 91,18% khẳng định điều này tiết kiệm chi phí so với phương thức truyền thống. Hơn 80% doanh nghiệp cho biết không còn phải đi lại nhiều lần hoặc làm việc với nhiều cơ quan khác nhau để giải quyết cùng một thủ tục.

Một điểm sáng khác được báo cáo ghi nhận là nỗ lực tháo gỡ các vướng mắc pháp lý cho doanh nghiệp. Trong hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị được tiếp nhận trên phạm vi toàn quốc, khoảng 787 trường hợp được xác định là vướng mắc thực sự cần xử lý.

Phân tích các phản ánh cho thấy, 42% liên quan đến quy định thiếu rõ ràng hoặc thiếu tính khả thi; 36% làm phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết; 22% xuất phát từ sự chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật.

Đáng chú ý, phần lớn các vướng mắc nằm ở cấp luật và nghị định, cho thấy dư địa cải cách thể chế vẫn còn rất lớn trong thời gian tới.

Một điểm mới đáng chú ý của Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 là lần đầu tiên đề cập đến “kinh tế tầm thấp”. Theo VCCI, đây là lĩnh vực đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh công nghệ số, logistics thông minh và các mô hình kinh doanh mới phát triển mạnh.

Báo cáo đưa ra nhận định, đây có thể trở thành một không gian tăng trưởng mới của Việt Nam trong tương lai nếu được hỗ trợ bằng những khung khổ pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và thử nghiệm công nghệ.

Phát biểu tại hội thảo, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, những chuyển động mạnh mẽ của năm 2025 đã góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào tiến trình cải cách thể chế.

Tuy nhiên, theo ông Hồ Sỹ Hùng, cải cách thể chế là quá trình liên tục và lâu dài. Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN, Việt Nam cần tiếp tục giảm chi phí tuân thủ, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tăng tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách, đồng thời bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng pháp luật.