Nhiều năm qua, khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là khối doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, luôn được Đảng và Nhà nước xác định là một trong những động lực tăng trưởng cốt lõi. Để hiện thực hóa mục tiêu hỗ trợ khối doanh nghiệp này, hàng loạt quy định mới đã được ban hành mang tính đồng bộ cao như Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, Nghị định số 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Thông tư số 58/2026/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ.
Chuỗi chính sách trên thể hiện rõ tư duy cải cách mạnh mẽ: giảm chi phí tuân thủ, triệt tiêu rào cản hành chính và kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng nhất cho lộ trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp.
 |
| Hộ kinh doanh chủ động nghiên cứu chính sách trước khi chuyển đổi lên doanh nghiệp. Ảnh: minh họa: XT |
Điểm nghẽn lớn nhất của các doanh nghiệp siêu nhỏ lâu nay là năng lực quản trị tài chính và hệ thống kế toán còn nhiều hạn chế. Giải quyết bài toán này, khoản 4 Điều 12 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP đã đưa ra giải pháp mang tính bước ngoặt: cho phép các doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng - nếu không tự xác định được chi phí và thu nhập thực tế - được quyền kê khai và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trực tiếp trên doanh thu.
Mức thuế suất được thiết kế đơn giản, thấp hơn tỷ lệ tính thuế thu nhập cá nhân đối với hộ kinh doanh và quy định theo từng lĩnh vực. Cụ thể, lĩnh vực phân phối, cung cấp hàng hóa: 0,3%; sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 1,2%; dịch vụ (bao gồm cả lãi tiền gửi, lãi tiền cho vay), xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 1,5%.
| Việc thiết lập mức thuế suất thấp và phương pháp tính giản đơn tạo ra sự tương đồng tối đa giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Đây chính là bước chuyển tiếp tâm lý và nghiệp vụ quan trọng, giúp các chủ hộ kinh doanh làm quen dần với tư duy quản lý hiện đại trước khi chính thức khoác lên mình “tấm áo” doanh nghiệp. |
Lĩnh vực kinh doanh có mức thuế suất cao hơn gồm: hoạt động cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, đại lý xổ số, đại lý bán hàng đa cấp là 4%; hoạt động cung cấp sản phẩm và dịch vụ nội dung thông tin số về giải trí, trò chơi điện tử, phim số, ảnh số, nhạc số, quảng cáo số là 4%. Mức thuế suất đối với hoạt động kinh doanh khác là 0,5%.
Đáng chú ý, thu nhập của doanh nghiệp có tổng doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp.
Quy định này giúp doanh nghiệp siêu nhỏ giải phóng hoàn toàn khỏi áp lực phải vận hành một hệ thống kế toán phức tạp để tập hợp hóa đơn, chứng từ chi phí đầu vào. Nghĩa vụ thuế được xác định trực diện, minh bạch trên doanh thu phát sinh, từ đó giảm đáng kể thời gian, chi phí và nhân lực phục vụ công tác kê khai thuế.
Không chỉ ưu đãi doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 còn mang đến những thay đổi mang tính lịch sử đối với cá nhân và hộ kinh doanh có quy mô nhỏ, tạo bước đệm để họ tự tin chuyển đổi thành doanh nghiệp.
Cụ thể, với cơ chế lựa chọn linh hoạt tại khoản 3 Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu từ trên 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng/năm được quyền chủ động lựa chọn một trong hai phương án: tính thuế dựa trên thu nhập thực tế hoặc tính theo tỷ lệ phần trăm (dao động từ 0,5% đến 5% tùy ngành nghề) trên phần doanh thu vượt ngưỡng miễn thuế.
Song hành với cải cách chính sách thuế, chế độ kế toán mới cũng được “may đo” lại hoàn toàn. Trong đó, Thông tư số 58/2026/TT-BTC vừa được Bộ Tài chính ban hành thay thế Thông tư số 132/2018/TT-BTC đã chuẩn hóa lại hệ thống chứng từ, sổ sách và báo cáo tài chính theo hướng tinh giản tối đa. Đặc biệt, số lượng sổ sách kế toán bắt buộc được cắt giảm triệt để, thiết kế tương ứng trực tiếp với phương pháp tính thuế mà doanh nghiệp lựa chọn.
Các biểu mẫu mới đều hướng tới tiêu chí dễ hiểu, dễ ghi chép nhưng vẫn bảo đảm cung cấp đủ số liệu cốt lõi cho cả nội bộ doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý. Bên cạnh đó, việc “phủ sóng” hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử và đồng bộ dữ liệu số đã giúp loại bỏ hoàn toàn các “kho” lưu trữ giấy tờ cồng kềnh, cắt giảm chi phí hành chính đến mức tối đa.
Hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp siêu nhỏ cũng rất đơn giản, chỉ gồm báo cáo tình hình tài chính và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ % trên doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ, thì không bắt buộc phải lập báo cáo tài chính để nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Có thể nói, sự đồng bộ giữa chính sách thuế và chế độ kế toán giúp doanh nghiệp siêu nhỏ giờ đây chỉ cần một bộ máy vận hành cực kỳ gọn nhẹ. Chủ doanh nghiệp không cần duy trì đội ngũ kế toán chuyên sâu tốn kém như khối doanh nghiệp lớn, mà vẫn hoàn toàn làm chủ được tính tuân thủ pháp luật.
Số liệu tổng hợp của Cục Thống kê cho thấy, 4 tháng đầu năm 2026, cả nước có 77.800 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng vốn đăng ký gần 785.400 tỷ đồng, tăng 50,7% về số doanh nghiệp so với cùng kỳ năm 2025. Điều này càng khẳng định, việc đơn giản hóa thủ tục thuế và chế độ kế toán không đơn thuần là câu chuyện giảm tải áp lực hành chính, mà là chiến lược tầm vĩ mô nhằm nuôi dưỡng nguồn thu và khuyến khích các hộ kinh doanh mạnh dạn bước vào sân chơi chính thức.
Khi chi phí tuân thủ được kéo giảm và nghĩa vụ tài chính được xác định minh bạch, các cơ sở kinh doanh sẽ có thêm nguồn lực cũng như sự tự tin để mở rộng quy mô, nâng cao năng lực quản trị.
Có thể khẳng định, các chính sách mới về thuế và chế độ kế toán áp dụng từ năm 2026 đang tạo nền tảng vững chắc, đưa khối doanh nghiệp siêu nhỏ trở thành một động lực tăng trưởng nội sinh mạnh mẽ của nền kinh tế đất nước trong giai đoạn mới./.
