Giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, áp lực cạnh tranh gia tăng tại các thị trường truyền thống, doanh nghiệp Việt Nam đang tìm kiếm dư địa tăng trưởng mới tại khu vực Nam Mỹ. Với quy mô dân số hơn 650 triệu người, nhu cầu tiêu dùng đa dạng cùng xu hướng mở rộng hợp tác thương mại với châu Á, khu vực này được đánh giá còn nhiều tiềm năng cho hàng Việt.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Thủy - Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư (Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công thương), thương mại giữa Việt Nam và các nước Nam Mỹ tăng trưởng khá ổn định trong nhiều năm gần đây, đạt quy mô hàng chục tỷ USD mỗi năm. Trong đó, Brazil hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại khu vực, bên cạnh các thị trường trọng điểm như Argentina và Chile.
 |
| Thương mại giữa Việt Nam và các nước Nam Mỹ tăng trưởng ổn định trong nhiều năm gần đây, (trong ảnh: hoạt động xuất nhập khẩu tại cảng Hải Phòng). Ảnh: Đức Thanh |
Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Nam Mỹ gồm điện thoại và linh kiện, điện tử, dệt may, da giày, thủy sản, gạo, cà phê, hàng tiêu dùng và vật liệu xây dựng. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu nhiều nguyên liệu phục vụ sản xuất như ngô, đậu tương, bông, thức ăn chăn nuôi và khoáng sản.
Bà Ngô Thu Hương - Tham tán thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Chile cho biết, năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Chile đạt hơn 2 tỷ USD, tăng hơn 40% so với năm trước, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt hơn 1,7 tỷ USD.
Đáng chú ý, Chile hiện là quốc gia Nam Mỹ duy nhất có FTA song phương với Việt Nam, song hàng hóa Việt Nam hiện mới chỉ chiếm khoảng 2% tổng thị phần nhập khẩu của Chile. Dư địa mở rộng thị phần cho doanh nghiệp Việt vẫn còn rất lớn, đặc biệt ở các nhóm hàng điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ, nội thất và thực phẩm chế biến.
Không chỉ dừng ở xuất khẩu hàng hóa, nhiều chuyên gia cho rằng, Việt Nam và Nam Mỹ còn nhiều cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực logistics, năng lượng, công nghiệp chế biến và đầu tư song phương.
Dù giàu tiềm năng, Nam Mỹ vẫn được đánh giá là thị trường khó tiếp cận với doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông Ngô Mạnh Khôi - Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Argentina, khoảng cách địa lý xa đang khiến chi phí logistics trở thành áp lực lớn nhất đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị tại Trung Đông khiến nhiều tuyến vận tải biển phải thay đổi hành trình, thời gian vận chuyển sang Nam Mỹ có thể kéo dài thêm tới 18 ngày, làm gia tăng đáng kể chi phí và ảnh hưởng trực tiếp tới biên lợi nhuận.
Đơn cử, thời gian vận chuyển hàng từ Việt Nam tới Chile hiện khoảng 45 - 55 ngày. Điều này khiến doanh nghiệp buộc phải đầu tư mạnh hơn cho công nghệ bảo quản, đóng gói và quản trị tồn kho nếu muốn duy trì chất lượng hàng hóa.
Hiệp định thương mại tự do mở rộng dư địa cho hàng Việt tại Nam MỹKhông chỉ là thị trường xuất khẩu tiềm năng, Nam Mỹ còn mở ra cơ hội hợp tác với Việt Nam trong logistics, năng lượng, công nghiệp chế biến và đầu tư. Các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cùng tiến trình hợp tác với Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đang tạo thêm dư địa tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt. Đặc biệt, việc Chile và Peru tham gia CPTPP giúp nhiều mặt hàng của Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan, nâng sức cạnh tranh tại khu vực. |
Bên cạnh logistics, rủi ro tỷ giá và thanh toán cũng là vấn đề cần đặc biệt lưu ý. Theo ông Ngô Mạnh Khôi, nhiều quốc gia Nam Mỹ đang chịu áp lực lạm phát và mất giá đồng nội tệ, khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng sở tại.
Tại Argentina, việc kiểm soát ngoại hối và hạn chế tiếp cận USD đang khiến quá trình thanh toán quốc tế kéo dài hơn, làm gia tăng rủi ro cho các doanh nghiệp xuất khẩu.
Ngoài yếu tố tài chính, khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa kinh doanh cũng là rào cản không nhỏ. Phần lớn thị trường Nam Mỹ sử dụng tiếng Tây Ban Nha hoặc Bồ Đào Nha, trong khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế khả năng giao tiếp và hiểu biết về tập quán thương mại địa phương.
Theo bà Ngô Thu Hương, các đối tác Chile thường có phong cách làm việc khá thận trọng. Quá trình đàm phán thường kéo dài và có sự tham gia sâu của bộ phận pháp lý, đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải kiên nhẫn và có chiến lược tiếp cận dài hạn.
Đáng chú ý, xu hướng tiêu dùng xanh và các yêu cầu về phát triển bền vững đang trở thành tiêu chuẩn ngày càng phổ biến tại nhiều quốc gia Nam Mỹ.
Tại Chile, người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện môi trường, có chứng nhận hữu cơ và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Quốc gia này hiện áp dụng nhiều quy định nghiêm ngặt về ghi nhãn tiếng Tây Ban Nha, bao bì thân thiện với môi trường và trách nhiệm tái chế sau tiêu dùng. Đối với thực phẩm, Chile yêu cầu dán nhãn cảnh báo màu đen đối với các sản phẩm có hàm lượng đường, muối hoặc chất béo vượt ngưỡng quy định. Đây được xem là thách thức lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam nếu chưa chuẩn bị đầy đủ về tiêu chuẩn và năng lực tuân thủ.
Theo các chuyên gia, cơ hội tại Nam Mỹ rộng mở, nhưng doanh nghiệp Việt Nam khó có thể tiếp cận thị trường này bằng tư duy xuất khẩu ngắn hạn hay cạnh tranh chủ yếu bằng giá thấp.
Bà Yung Han Shen - đại diện Asia Consulting tại Chile khuyến nghị, doanh nghiệp Việt cần xây dựng chiến lược phát triển thị trường theo hướng dài hạn, ít nhất 3 - 5 năm, thay vì kỳ vọng tăng trưởng doanh số trong thời gian ngắn.
Nhiều ý kiến còn cho rằng, doanh nghiệp Việt cần chuyển mạnh sang cạnh tranh bằng chất lượng, thiết kế và yếu tố xanh thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá thành.
Không những vậy, do khoảng cách địa lý xa và chi phí logistics cao, các sản phẩm phù hợp với Nam Mỹ nên là những mặt hàng có giá trị gia tăng cao, phù hợp vận chuyển đường dài và đáp ứng xu hướng tiêu dùng bền vững.
Ngoài các thị trường lớn như Brazil, Argentina hay Chile, nhiều quốc gia quy mô nhỏ hơn nhưng sức mua ổn định như Uruguay hoặc Paraguay cũng được xem là những thị trường ngách tiềm năng cho hàng Việt. Theo ông Ngô Mạnh Khôi, doanh nghiệp cần chủ động tham gia các hội chợ quốc tế, tăng cường khảo sát thị trường và tận dụng mạng lưới Thương vụ Việt Nam tại khu vực để tìm kiếm đối tác phù hợp.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phân hóa, Nam Mỹ đang trở thành lựa chọn chiến lược trong quá trình đa dạng hóa xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp, mà cần đầu tư bài bản hơn cho tiêu chuẩn chất lượng, logistics, thương hiệu và chiến lược phát triển dài hạn. Khi đáp ứng được những yêu cầu mới của thị trường, Nam Mỹ hoàn toàn có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng xuất khẩu quan trọng của Việt Nam trong những năm tới.
