Đầu tư công tăng tốc và thị trường bất động sản phục hồi đang giúp các doanh nghiệp nhà thầu và cung ứng vật liệu xây dựng duy trì khối lượng công việc lớn. Ảnh: Đức Thanh

Từ điểm sáng của vật liệu xây dựng

Sau khi nhiều doanh nghiệp cắt giảm sản xuất trong năm 2024, sản lượng thép xây dựng năm 2025 tăng khoảng 6 - 7%, nhờ nhu cầu từ các dự án hạ tầng và xây dựng dân dụng. Dù vậy, công suất toàn ngành vẫn chưa được khai thác tối đa, phản ánh tâm lý thận trọng của doanh nghiệp trước những biến động thị trường.

Trong khi đó, nhiều mặt hàng gặp khó khăn về tiêu thụ trong những năm trước đã có sự cải thiện như gạch ốp lát đạt sản lượng 550 triệu m2 (tăng 9% so với cùng kỳ) và tiêu thụ 485 triệu m2 (tăng 8% so với cùng kỳ). Trong khi đó, sứ vệ sinh đạt sản lượng khoảng 16 triệu sản phẩm (tăng 9%) và tiêu thụ 15,5 triệu sản phẩm (tăng 11% so với cùng kỳ). Tương tự, kính xây dựng đạt sản lượng 158 triệu m2 (tăng 7,5%) cùng tiêu thụ 153 triệu m2 (tăng 7,5% so với cùng kỳ)…

TS. Thái Duy Sâm - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam cho biết, từ đầu quý IV/2025 tới nay, các công trình, dự án trên toàn quốc tích cực đẩy nhanh tiến độ hoàn thành để tăng cường giải ngân vốn, giúp thị trường vật liệu xây dựng trở nên sôi động hơn, tiêu thụ tăng mạnh và theo đó, giá cả tăng nhẹ, đồng thời là dự báo cho chu kỳ tăng trưởng mạnh trong năm 2026.

Theo Báo cáo ngành Xây dựng và vật liệu xây dựng của Công ty Chứng khoán MB (MBS), năm 2026 được xem là “bản lề” của chu kỳ đầu tư công trung hạn 2026 - 2030, trong khi nguồn cung bất động sản dự kiến tiếp tục duy trì ở mức cao. Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ đầu tư công, mà còn từ mảng xây dựng dân dụng. Riêng phân khúc nhà ở xã hội, nguồn cung được dự báo tăng mạnh, lần lượt khoảng 45% trong năm 2025 và 50% trong năm 2026, mở ra dư địa đáng kể cho các doanh nghiệp xây dựng và tham gia cung ứng vật liệu và dịch vụ xây dựng.

Ghi nhận thực tế cho thấy, một trong những diễn biến đáng chú ý nhất của thị trường vật liệu xây dựng đầu năm 2026 là việc giá thép xây dựng tiếp tục được điều chỉnh tăng, đánh dấu lần tăng thứ hai liên tiếp chỉ trong thời gian ngắn. Theo thông báo từ các doanh nghiệp sản xuất thép như Hòa Phát, Việt Đức, nguyên nhân chủ yếu đến từ biến động thị trường và chi phí nguyên liệu đầu vào duy trì ở mức cao.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp xi măng như VICEM Hà Tiên, SCG Việt Nam, INSEE Việt Nam, Fico YTL và VICEM Hạ Long cùng đồng loạt thông báo tăng giá bán trong tháng 1 năm 2026, mức tăng phổ biến khoảng 100.000 đồng/tấn. Theo các doanh nghiệp xi măng, nguyên nhân tăng giá xi măng chủ yếu do chi phí năng lượng và nguyên liệu duy trì ở mức cao, việc cân đối giá bán là cần thiết để bảo đảm hoạt động sản xuất ổn định.

Ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. Hồ Chí Minh (SACA), đầu tư công tăng tốc thường kéo theo cầu lớn ở nhóm vật liệu nặng (như đá, cát, bê tông, nhựa đường, thép…). Đặc biệt khi dự án chuyển từ phê duyệt, đấu thầu sang thi công đại trà, tác động lên tiêu thụ vật liệu sẽ rõ rệt hơn. Ngoài ra, bất động sản quay lại thi công ở một số phân khúc và địa bàn, giúp cải thiện nhu cầu vật liệu hoàn thiện.

Tới bức tranh chung của ngành xây dựng

Ở một góc độ khác, bức tranh tích cực của ngành vật liệu xây dựng phần nào phản ánh cho triển vọng tích cực của ngành xây dựng trong năm 2026.

Backlog dự đoán của các doanh nghiệp xây dựng 2026. Nguồn: MBS

Theo ước tính của Bộ Tài chính, trong năm 2026, tổng vốn phân bổ cho đầu tư công dự kiến đạt khoảng 1,08 triệu tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ.

Các doanh nghiệp như Vinaconex, Licogi, Đèo Cả, Coteccons, Cienco 4 hay Hòa Bình, Fecon được đánh giá có vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ xu hướng này. Nhiều dự án trọng điểm quốc gia như mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu và sân bay Long Thành dự kiến hoàn thành trong nửa đầu năm 2026, qua đó thúc đẩy tăng trưởng backlog (lượng việc đã ký nhưng chưa hoàn thành) của các doanh nghiệp xây dựng trong cùng giai đoạn.

Trong khi đó, thống kê của MBS dự báo backlog các doanh nghiệp xây dựng niêm yết, dự kiến tăng trưởng 24% so với cùng kỳ trong năm 2026 trong đó chủ yếu đóng góp từ các doanh nghiệp lớn. Nhờ nguồn việc ổn định trong bối cảnh các dự án được đẩy mạnh triển khai có thể tác động tích cực tới giá trúng thầu của các doanh nghiệp xây lắp. MBS đánh giá, giá trúng thầu có thể cải thiện hơn so với giai đoạn 2023 – 2024 khi giá bán cải thiện hơn giúp chủ đầu tư có thêm dư địa để nâng cao giá vốn xây dựng.

Mặc dù giá nguyên vật liệu tiếp tục duy trì ở mức cao có thể hạn chế khả năng mở rộng biên lợi nhuận gộp, nhưng nhờ giá nguyên vật liệu cao hơn được bù đắp bởi giá trúng thầu tích cực, nhờ đó biên lợi nhuận gộp theo dự báo của MBS đi ngang quanh mức 3% - 3,5%.

Bên cạnh đó, lãi suất vay hiện tại dù tăng nhẹ khoảng 0,5% - 1,0% so với thời điểm đầu năm 2024 tuy nhiên vẫn ở mức 11,5% thấp hơn khoảng 1% so với cùng kỳ nhờ đó giảm bớt gánh nặng lãi vay cho các chủ đầu tư. Hơn nữa, trong bối cảnh nhu cầu mua bất động sản đang ở mức cao dựa trên tỷ lệ hấp thụ tại các dự án mở bán ở mức trên 70%, nhờ đó có thể mang lại dòng tiền cho doanh nghiệp.

Trong Báo cáo Đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) ngành Xây dựng/Vật liệu xây dựng, đơn vị đã đưa ra con số khảo sát lạc quan với 47,2% doanh nghiệp VNR500 tin rằng, lĩnh vực này sẽ tăng trưởng mạnh trong năm tới. Sự lạc quan đến từ chu kỳ đầu tư công mới và chính sách mở khóa nguồn lực hạ tầng - đặc biệt trong các lĩnh vực giao thông, năng lượng, đô thị và nhà ở xã hội.

Mặc dù vậy, phía sau bức tranh đầy triển vọng và khối lượng công việc bùng nổ, doanh nghiệp xây dựng vẫn loay hoay trong vòng vây của những nỗi lo về nhân lực, vốn và đơn giá, định mức lạc hậu.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp – Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam nhìn nhận, nỗi lo lớn nhất hiện nay của ngành xây dựng, theo ông Hiệp, là thiếu nhân lực, từ kỹ sư đến lao động phổ thông, cùng với đơn giá, định mức nhân công trong các dự án đầu tư công không theo kịp thị trường khiến nhà thầu phải bù giá lớn.

Ngoài ra, các doanh nghiệp ngành xây dựng cũng phải đối mặt với bài toán vốn khi đại diện Hiệp hội Nhà thầu xây dựng cho biết, hiện có tới 95% doanh nghiệp xây dựng có quy mô vốn dưới 100 tỷ đồng, khó tiếp cận tín dụng để chuẩn bị vật tư, vật liệu cho các dự án lớn. Đây cũng chính là yếu tố mà nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý trong giai đoạn phục hồi của ngành xây dựng trong thời gian tới./.