Sáng 18/11, thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công, các đại biểu Quốc hội tán thành cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý nợ công. Theo các đại biểu, việc hoàn thiện pháp luật lần này phù hợp với yêu cầu siết chặt kỷ luật tài chính - ngân sách, kiểm soát chặt chẽ nợ công, nâng cao trách nhiệm giải trình và đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

Minh bạch hoá quy trình vay, trả, sử dụng nợ công

Nêu ý kiến tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn TP. Hồ Chí Minh - HCM) đánh giá dự thảo thể hiện nỗ lực lớn của cơ quan soạn thảo trong việc minh bạch hóa quy trình vay, sử dụng, trả nợ công; đồng thời làm rõ thẩm quyền của các cơ quan trong đàm phán, ký kết và quản lý các khoản vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài.

Các đại biểu thảo luận tại phiên họp. Ảnh: TL

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc làm rõ hơn tiêu chí “chủ thể của pháp luật quốc tế” đối với các định chế tài chính, tổ chức tín dụng nước ngoài. Việc xác định chưa thật rõ có thể dẫn tới cách hiểu khác nhau trong quá trình thẩm định hồ sơ vay, đặc biệt là các khoản vay từ ngân hàng thương mại nước ngoài có cơ chế pháp lý phức tạp, đại biểu lưu ý.

Đối với nguyên tắc quản lý nợ công, đại biểu tán thành cao với việc bổ sung khoản 6 Điều 5 quy định: “Mọi nghĩa vụ nợ của Chính phủ được đối xử bình đẳng”, để đảm bảo minh bạch và an toàn tài chính quốc gia. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định cụ thể hơn phạm vi “bình đẳng”, bởi trên thực tế, có những khoản nợ mang tính chất bắt buộc, có điều kiện ưu đãi, hoặc có bảo lãnh của Chính phủ, nên việc xếp ngang về mức độ ưu tiên thanh toán cần có phân loại rõ ràng. Việc bổ sung hướng dẫn chi tiết sẽ tránh xung đột khi xử lý các khoản nợ đến hạn trong điều kiện thị trường biến động.

Liên quan đến trình tự, thủ tục vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài tại Điều 29, đại biểu nhận thấy dự thảo đã có những sửa đổi lớn và quan trọng. Theo đại biểu, nên cân nhắc bổ sung yêu cầu đánh giá “đủ năng lực quản trị dự án” của các cơ quan đề xuất vay, đặc biệt là UBND cấp tỉnh và doanh nghiệp nhà nước.

Bởi, trên thực tiễn nhiều địa phương đề xuất dự án vay ODA nhưng không đủ năng lực quản lý dẫn tới chậm giải ngân, đội vốn, kéo dài thời gian thực hiện. Việc quy định rõ nội dung này ngay tại Điều 29 sẽ giúp sàng lọc dự án, bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn vay và hạn chế rủi ro nợ công, đại biểu phân tích.

Tại dự thảo, Chính phủ đề xuất bổ sung cơ chế cho vay lại qua ngân hàng thương mại, bên cạnh việc triển khai qua Ngân hàng Phát triển Việt Nam như luật hiện hành. Đồng tình việc trao thêm thẩm quyền cho ngân hàng thương mại, song đại biểu Nguyễn Tâm Hùng băn khoăn điều kiện dự thảo yêu cầu là ngân hàng thương mại phải có xếp hạng tín nhiệm quốc tế ngang bằng hoặc thấp hơn một bậc so với mức xếp hạng tín nhiệm quốc gia. Quy định này là cần thiết, nhưng hiện nay không có nhiều ngân hàng thương mại Việt Nam được xếp hạng theo chuẩn quốc tế. Như vậy, nguy cơ thiếu đơn vị được ủy quyền là rất cao. Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc nghiên cứu bổ sung lộ trình áp dụng hoặc cơ chế đánh giá thay thế phù hợp hơn.

Phân cấp giúp đơn giản hóa và rút ngắn quy trình phê duyệt

Đánh giá cao việc tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu Phạm Thị Thanh Mai (đoàn Hà Nội) ủng hộ việc đẩy mạnh phân cấp và nguyên tắc quản lý nợ công được đề xuất, đặc biệt là bổ sung quy định mọi nghĩa vụ nợ của Chính phủ được đối xử bình đẳng nhằm củng cố uy tín quốc gia.

Đại biểu Phạm Thị Thanh Mai (đoàn Hà Nội).

Theo đại biểu, việc chuyển thẩm quyền quyết định hạn mức vay, cho vay lại và bảo lãnh Chính phủ từ Chính phủ sang Thủ tướng giúp đơn giản hóa và rút ngắn quy trình phê duyệt. Dự thảo cũng giao Bộ Tài chính thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, gia hạn thỏa thuận vay ODA và vay ưu đãi không làm tăng nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của Chính phủ, tạo sự linh hoạt trong thực thi và giảm thủ tục hành chính.

Từ yêu cầu thực tiễn, đại biểu cũng đóng góp một số ý kiến trong quản lý dự án ODA - lĩnh vực còn nhiều vướng mắc.

Hiện nay, dự thảo đã bỏ quy định địa phương phải lấy ý kiến chấp thuận của Bộ Tài chính trước khi phát hành trái phiếu và phân cấp cho địa phương. Tuy nhiên, với những địa phương được vay vượt trần dư nợ như Hà Nội vẫn phải thực hiện trong khuôn khổ mức vay và bội chi Quốc hội giao. Do đó, cơ chế dư nợ cao hơn theo Luật Thủ đô hầu như không thể thực hiện. Đại biểu đề nghị nghiên cứu để bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Thủ đô và Luật Quản lý nợ công khi sửa đổi.

Về giao chỉ tiêu vay và vay lại vốn ODA, thực tế tại Hà Nội, ở giai đoạn đầu kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, nhiều dự án quan trọng đang trong giai đoạn chuẩn bị, chưa phát sinh bội chi, nhưng trung ương vẫn giao chỉ tiêu vay. Theo đại biểu, việc này chưa hợp lý và cần bổ sung quy định để xử lý bất cập này.

Đối với điều khoản chuyển tiếp, đại biểu đề nghị quy định rõ hiệu lực áp dụng đối với các chương trình, dự án đã được Quốc hội hoặc Chính phủ phê duyệt cơ chế đặc biệt, bao gồm các dự án thuộc Luật Thủ đô, nhằm tránh gián đoạn triển khai và vướng mắc khi thực thi.

"Mở van" phải đi cùng với kiểm tra, giám sát

Đồng tình với báo cáo thẩm tra cũng như ý kiến đại biểu Thanh Mai, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) cho biết đây cũng là vấn đề ông rất tâm đắc.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM)

Đề cập tới việc Quốc hội vừa thông qua kế hoạch ngân sách năm 2026 với tỷ lệ thống nhất rất cao, đại biểu cho rằng điều này thể hiện sự đồng thuận đối với chính sách tài khóa để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tuy nhiên, ông bày tỏ băn khoăn vì dự toán bội chi năm 2026 là 605.000 tỷ đồng, mức bội chi tăng từ 3,2% lên 4,2% GDP trong khi GDP dự kiến khoảng 14,3 triệu tỷ đồng. Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ gần 1 triệu tỷ đồng, dù vẫn trong giới hạn luật định nhưng là con số rất lớn.

Trong bối cảnh đó, đại biểu lưu ý việc sửa Luật Quản lý nợ công lần này “đã mở van” theo xu thế đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Việc tin tưởng, giao trách nhiệm cho địa phương quyết định phát hành trái phiếu chính quyền địa phương là đúng, song đại biểu nhấn mạnh phải kiểm soát trong phạm vi dự toán.

Theo dự toán, bội chi ngân sách địa phương năm 2026 dự kiến là 22.100 tỷ đồng, tuy nhỏ so với quy mô chung nhưng nằm trong tổng bội chi cao. Vì vậy, cần cơ chế báo cáo, giám sát để kịp thời “chặn lại”, tránh vượt dự toán, nhằm không gây áp lực lên thị trường tài chính và mặt bằng lãi suất trong bối cảnh lãi suất có xu hướng tăng, doanh nghiệp còn nhiều khó khăn, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị.