Gần như 100% doanh nghiệp kinh doanh vàng có thể “dính lỗi”

Hiệp Hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) vừa chỉ rõ nhiều quy định hiện hành đã không còn bắt kịp "hơi thở" của thị trường vàng, gây khó khăn trực tiếp cho quá trình vận hành và tuân thủ của các doanh nghiệp, trong đó có rủi ro pháp lý về nguồn vàng trong dân và các quy định về phòng, chống rửa tiền.

Theo Hiệp Hội Kinh doanh vàng, do thiếu các văn bản hướng dẫn cụ thể về việc huy động, thu mua nguồn vàng sẵn có trong dân để làm nguyên liệu sản xuất, các doanh nghiệp luôn đối mặt với rủi ro khi thực hiện giao dịch.

Bất cập lớn nhất là sự không đồng bộ giữa yêu cầu pháp luật và điều kiện thực tế: luật yêu cầu thu thập, đối chiếu nghề nghiệp, thu nhập, nhưng thiếu cơ chế và hướng dẫn cụ thể, khiến doanh nghiệp kinh doanh vàng khó tuân thủ đầy đủ dù đã có quy định từ lâu.

Chia sẻ gần đây, lãnh đạo một doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc, đá quý uy tín và có quy mô lớn giãi bày, nếu áp dụng đầy đủ quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền vào hoạt động kinh doanh vàng ở thời điểm hiện nay thì gần như 100% doanh nghiệp, từ lớn đến nhỏ, đều có thể phát sinh vi phạm, dù mức độ nặng hay nhẹ, nhiều hay ít. Nguyên nhân là do tồn tại nhiều vướng mắc cụ thể trong quá trình thực thi.

Quy định chống rửa tiền “vênh” thực tế, hầu hết doanh nghiệp kinh doanh vàng đối mặt rủi ro vi phạm. Ảnh minh họa.

Lãnh đạo doanh nghiệp này chỉ rõ, quy định yêu cầu phải nhận biết và phân loại khách hàng, bao gồm việc thu thập thông tin như: độ tuổi, nghề nghiệp, thu nhập..., sau đó đánh giá xem mức thu nhập đó có tương xứng với giá trị giao dịch mua vàng hay không.

Đối với các giao dịch có giá trị lớn, từ 400 triệu đồng trở lên, mức này tương đương khoảng 03 cây vàng, doanh nghiệp phải thực hiện báo cáo với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Tuy nhiên, trên thực tế, vị này cho biết, có nhiều trường hợp khách hàng sử dụng nguồn tiền từ thừa kế, được gia đình cho tặng hoặc có thu nhập ở khu vực nông thôn, ở mức bình thường nhưng vẫn thực hiện các giao dịch này.

Khi đó, việc đánh giá thu nhập có “tương xứng” hay không trở nên rất khó xác định. Chính những bất cập như vậy khiến khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, hầu như doanh nghiệp nào cũng có thể bị xác định là có vi phạm.

Đề xuất chuyển sang quản lý rủi ro, thay vì yêu cầu xác minh thu nhập

Để khắc phục, Hiệp Hội Kinh doanh vàng cần ban hành hướng dẫn rõ về phạm vi thông tin được thu thập và tiêu chí tối thiểu đánh giá giao dịch, chuyển sang cách tiếp cận dựa trên rủi ro như: tần suất, lịch sử, dấu hiệu bất thường, thay vì yêu cầu xác minh thu nhập - nghề nghiệp.

Đồng thời, Hiệp Hội Kinh doanh vàng cũng đề nghị phát triển hệ thống dữ liệu dùng chung như định danh khách hàng điện tử (eKYC) kết nối cơ sở dữ liệu dân cư), để hỗ trợ xác minh danh tính chính xác, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.

Gần đây, hàng loạt doanh nghiệp bị Thanh tra Ngân hàng Nhà nước chỉ rõ nhiều tồn tại, vi phạm trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền. Đơn cử, Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Huy Thành (Huy Thanh Jewelry) bị phát hiện gửi báo cáo giao dịch có giá trị lớn không đúng thời hạn; việc gửi quy định nội bộ cũng như thông báo thay đổi thông tin người đầu mối phụ trách công tác phòng, chống rửa tiền tới Cục Phòng, chống rửa tiền đều không đảm bảo thời gian theo quy định.

Trên cơ sở các sai phạm này, Chánh Thanh tra Ngân hàng Nhà nước đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Huy Thanh Jewelry trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Các hành vi bị xử phạt bao gồm: Không báo cáo đúng thời hạn theo quy định về phòng, chống rửa tiền và gửi số liệu báo cáo không chính xác từ hai lần trở lên trong một năm tài chính.

Tại Công ty Vàng bạc đá quý Ngọc Thẩm, cơ quan chức năng xác định doanh nghiệp ban hành quy định nội bộ về phòng chống rửa tiền không đầy đủ, không thu thập đầy đủ thông tin khách hàng, không phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro, và không báo cáo 1.662 giao dịch có giá trị lớn theo quy định. Ngoài ra, công ty cũng chưa thực hiện đánh giá rủi ro về rửa tiền, chưa lưu trữ hồ sơ nhận biết khách hàng, và chưa lưu trữ kết quả phân tích giao dịch phải báo cáo.

Với các sai phạm này, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước đã ra quyết định xử phạt hơn 1 tỷ đồng đối với Ngọc Thẩm, gồm 4 hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng chống rửa tiền.

Công ty Vàng bạc đá quý Ngọc Hải cũng bị phát hiện hàng loạt vi phạm tương tự. Doanh nghiệp ban hành quy định nội bộ không đầy đủ, không phân loại khách hàng theo rủi ro, không xây dựng hệ thống quản lý để nhận diện khách hàng nước ngoài có ảnh hưởng chính trị, không báo cáo 32 giao dịch giá trị lớn và không đánh giá rủi ro rửa tiền.

Ngoài ra, Ngọc Hải chưa thực hiện lưu trữ hồ sơ, tài liệu nhận biết khách hàng và kết quả đánh giá các giao dịch phải báo cáo. Thanh tra Ngân hàng Nhà nước xác định nguyên nhân vi phạm chủ yếu do doanh nghiệp chưa nắm rõ và chưa thực hiện đầy đủ quy định pháp luật về phòng chống rửa tiền. Cơ quan chức năng đã ra quyết định xử phạt hành chính 775 triệu đồng đối với Ngọc Hải./.