Dự thảo được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội cho phát triển giáo dục và đào tạo; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý về tự chủ và cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp tại Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) năm 2025.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, nghị định mới sẽ tạo cơ sở để đổi mới căn bản cơ chế đầu tư, phân bổ ngân sách cho giáo dục theo hướng dựa trên sứ mạng, chất lượng và hiệu quả hoạt động của từng cơ sở đào tạo. Việc đặt hàng, giao nhiệm vụ sẽ ưu tiên các ngành, lĩnh vực trọng điểm, căn cứ trên kết quả đầu ra, đồng thời thúc đẩy chương trình đào tạo tiến sĩ toàn thời gian phục vụ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định đầy đủ các khía cạnh tự chủ của cơ sở giáo dục, không phụ thuộc mức độ tự chủ tài chính. Các cơ sở được trao quyền tự chủ về học thuật, nghiên cứu khoa học, tổ chức bộ máy, nhân sự, hợp tác quốc tế, tài chính, tài sản và đầu tư.

Đáng chú ý, người đứng đầu cơ sở giáo dục được toàn quyền quyết định sử dụng các nguồn tài chính từ đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ để phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển nhà trường. Các khoản chi bao gồm tiền lương, thuê chuyên gia, hoạt động chuyên môn, quản lý, dịch vụ, trả lãi vay và các khoản chi cần thiết khác.

Dự thảo Nghị định quy định về tự chủ, cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ, học bổng cho các nhóm ngành trọng điểm. Ảnh: T.L

Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn lực phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, gắn với hiệu quả hoạt động, tiến độ và chất lượng thực hiện nhiệm vụ; đồng thời được quy định trong quy chế chi tiêu nội bộ của cơ sở giáo dục.

Dự thảo cũng phân loại cơ sở giáo dục theo hai nhóm “bảo đảm chi thường xuyên” và “chưa tự bảo đảm chi thường xuyên”, nhằm tạo cơ chế đầu tư phù hợp cho các ngành chiến lược, khoa học cơ bản và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Song song với việc mở rộng quyền tự chủ, các cơ sở giáo dục phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm giải trình với người học và xã hội.

Dự thảo Nghị định quy định nguyên tắc phân bổ ngân sách nhà nước cho giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp theo quy định tại Luật Giáo dục, pháp luật có liên quan và dựa trên sứ mạng, chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ sở giáo dục. Đồng thời, dự thảo đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ, học bổng cho các nhóm ngành trọng điểm như đào tạo giáo viên, đào tạo tài năng; các ngành năng khiếu nghệ thuật, thể thao; khoa học cơ bản; ngành nghề đặc thù; lĩnh vực kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược và công nghệ lõi.

Ngoài ra, dự thảo cũng quy định cụ thể phương thức thực hiện các chính sách hỗ trợ, xác định học phí và mức trần học phí, cũng như cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để sớm đưa các chủ trương tại Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo vào thực tiễn.

Đối với chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian, dự thảo quy định áp dụng cho nghiên cứu sinh theo học các chương trình tiến sĩ thuộc nhóm ngành, lĩnh vực trọng điểm quốc gia hoặc tại các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm, nhóm đại học hàng đầu châu Á.

Chương trình được triển khai theo hình thức chính quy, tập trung toàn thời gian, gắn với nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các cơ sở đào tạo tham gia phải đáp ứng chuẩn đào tạo trình độ tiến sĩ theo quy định hiện hành.

Theo dự thảo, nghiên cứu sinh sẽ được hỗ trợ theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước và khoa học công nghệ và các quy định có liên quan. Đáng chú ý, nghiên cứu sinh không đồng thời hưởng chính sách hỗ trợ khác từ ngân sách nhà nước trong thời gian học tập, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Bộ Giáo dục và Đào tạo kỳ vọng các chính sách mới sẽ tạo chuyển biến căn bản trong cơ chế quản trị, cơ chế tài chính và đầu tư cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; đồng thời thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới./.