Công ty cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) vừa phát hành báo cáo ngành ngân hàng, với nhận định thanh khoản thắt chặt, rủi ro gia tăng, ngành ngân hàng đối mặt với nhiều thách thức hơn trong năm 2026.

Theo VIS Rating, các ngân hàng Việt Nam bước vào năm 2026 trong bối cảnh môi trường hoạt động kém thuận lợi và biến động hơn, khi lãi suất duy trì ở mức cao, do áp lực thanh khoản toàn hệ thống và các yếu tố bất lợi bên ngoài làm suy giảm chất lượng tài sản và khả năng sinh lời.

Trong quý I/2026, các ngân hàng quy mô vừa ghi nhận mức suy giảm hồ sơ tín nhiệm rõ rệt nhất, đến từ việc gia tăng nợ quá hạn từ phân khúc khách hàng cá nhân; đồng thời, ROAA (tỷ suất sinh lời trên tài sản bình quân) giảm trong bối cảnh NIM (biên lãi ròng) thu hẹp và chi phí tín dụng tăng cao.

Ngược lại, các ngân hàng lớn và ngân hàng quốc doanh nhìn chung duy trì chất lượng tài sản và lợi nhuận ổn định, nhờ vào danh mục cho vay đa dạng, nền tảng khách hàng tốt và nguồn thu nhập ổn định từ phí.

“Trong thời gian tới, việc lãi suất tiếp tục neo ở mức cao cùng với đòn bẩy hộ gia đình gia tăng sẽ làm tăng rủi ro suy giảm chất lượng tài sản, đặc biệt đối với các ngân hàng có mức độ tập trung cao vào cho vay bán lẻ và bộ đệm chống chịu rủi ro còn hạn chế” - nhóm phân tích nhận định.

Theo đó, thanh khoản hệ thống thắt chặt và các hạn chế về nguồn vốn sẽ khiến chi phí huy động neo ở mức cao trong ngắn hạn.

Tỷ lệ CASA (tiền gửi không kỳ hạn) trên tổng dư nợ cho vay của toàn ngành giảm 2 điểm phần trăm so với quý trước xuống 18% trong 3 tháng 2026, phản ánh tiền gửi sụt giảm ở cả nhóm khách hàng cá nhân, ví dụ tại Techcombank, ACB và doanh nghiệp (như MB, TPBank).

Dù các quy định chặt chẽ hơn về thanh khoản đang lấy ý kiến tại Thông tư số 22/2019/TT-NHNN sẽ tác động tích cực về dài hạn, các quy định này trong ngắn hạn sẽ làm gia tăng cạnh tranh huy động. Chi phí vốn neo cao và gây áp lực lên lợi nhuận, đặc biệt đối với các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn thị trường.

Biên lợi nhuận thu hẹp từ gia tăng cạnh tranh huy động làm suy giảm lợi nhuận, ảnh hưởng mạnh nhất đến các ngân hàng quy mô nhỏ và vừa. ROAA toàn ngành giảm 10 điểm cơ bản so với quý trước xuống 1,4% trong quý I/2026, khi NIM thu hẹp trung bình 11 điểm cơ bản do chi phí vốn tăng cao, rõ nét nhất tại các ngân hàng nhỏ và vừa với mạng lưới huy động tiền gửi hạn chế hơn.

Các ngân hàng quy mô trung bình cũng chịu áp lực từ chi phí tín dụng tăng, thu nhập phí suy giảm (ví dụ: OCB, MSB) và không còn các khoản thu nhập đột biến (ví dụ: SeABank).

VIS Rating cho rằng, các ngân hàng lớn duy trì khả năng sinh lời nhìn chung ổn định, được hỗ trợ bởi NIM cải thiện (ví dụ: Vietcombank, VietinBank), thu nhập từ kênh bảo hiểm (bancassurance) phục hồi và chi phí tín dụng thấp hơn (ví dụ: ACB, Techcombank), cùng với việc kiểm soát chi phí chặt chẽ.

“Chúng tôi kỳ vọng xu hướng thu hẹp NIM và chi phí tín dụng gia tăng sẽ làm giảm lợi nhuận cốt lõi của các ngân hàng nhỏ và vừa trong năm 2026, với bối cảnh cạnh tranh nguồn vốn và áp lực từ chất lượng tài sản duy trì ở mức cao” - nhóm phân tích VIS Rating nêu quan điểm./.