Sáng 7/1, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố 12 luật vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, trong đó có Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế số 150/2025/QH15.

Thẩm phán, thư ký tòa có thể là người nước ngoài

Có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, Luật quy định một thể chế đặc biệt quan trọng trong vận hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Lần đầu tiên, một thiết chế tư pháp được thiết kế theo mô hình đặc thù, hiện đại, chuyên nghiệp, tiệm cận chuẩn mực và thông lệ quốc tế, nhằm giải quyết các tranh chấp phát sinh trong không gian tài chính - đầu tư có tính toàn cầu.

Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến giới thiệu về tóm tắt về Luật.

Giới thiệu về tóm tắt về Luật, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến cho biết, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế được ban hành trên cơ sở quán triệt và thể chế hóa đầy đủ các kết luận, chỉ đạo của Bộ Chính trị và Tổng Bí thư về việc nghiên cứu, thành lập một cơ chế tư pháp chuyên biệt phục vụ Trung tâm tài chính quốc tế. Đây là yêu cầu mang tính tất yếu trong bối cảnh các trung tâm tài chính hàng đầu thế giới như London, New York, Singapore hay Hong Kong đều sở hữu hệ thống pháp luật chuyên biệt, đáng tin cậy, có tính dự đoán cao để giải quyết tranh chấp phát sinh.

Trong điều kiện các tranh chấp đầu tư, tài chính, thương mại quốc tế ngày càng phức tạp, có yếu tố xuyên biên giới, việc thiết lập một tòa án chuyên biệt với thẩm quyền, thủ tục và đội ngũ thẩm phán mang tính đặc thù được xác định là một trong những trụ cột thể chế quan trọng để nâng cao sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.

Theo Luật, Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế là một mô hình đặc thù thuộc hệ thống Tòa án nhân dân, được tổ chức theo mô hình hiện đại, gồm Tòa Sơ thẩm, Tòa Phúc thẩm và bộ máy giúp việc, đặt tại TP. Hồ Chí Minh. Tòa án có Chánh án, Phó Chánh án, Chánh tòa, Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thư ký Tòa án cùng đội ngũ công chức, người lao động đáp ứng yêu cầu hoạt động chuyên sâu.

Điểm đặc biệt của Luật là cho phép Thẩm phán và Thư ký Tòa án có thể là người nước ngoài hoặc công dân Việt Nam, với tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm chặt chẽ, Thẩm phán được Chủ tịch nước bổ nhiệm.

Luật quy định, Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền giải quyết các vụ việc phát sinh giữa các thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với các tổ chức, cá nhân khác, trừ vụ việc có liên quan đến lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước. Các vụ việc được Tòa án chuyên biệt giải quyết bao gồm các tranh chấp về đầu tư, kinh doanh; yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của tòa án nước ngoài, phán quyết của trọng tài nước ngoài; các yêu cầu liên quan đến trọng tài thương mại và các vụ việc khác theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao.

Thủ tục tố tụng linh hoạt, rút ngắn thời gian

Một trong những điểm mới quan trọng là ngôn ngữ tố tụng tại Tòa án chuyên biệt là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt, bản án và quyết định cũng được ban hành bằng tiếng Anh hoặc song ngữ.

Luật cho phép áp dụng pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài hoặc tập quán thương mại quốc tế theo thỏa thuận của các bên, với nguyên tắc bảo đảm không trái trật tự công của Việt Nam. Thủ tục tố tụng được thiết kế linh hoạt, đề cao quyền tự định đoạt của các bên, tăng cường tranh tụng, rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc, đồng thời cho phép xét xử, quản lý vụ việc và tống đạt văn bản trên môi trường điện tử.

Tòa án chuyên biệt cho Trung tâm tài chính quốc tế sẽ đặt tại TP. Hồ Chí Minh.

Theo Luật, việc xét xử sơ thẩm thông thường do một Thẩm phán thực hiện; đối với vụ việc phức tạp, có thể xét xử bởi Hội đồng gồm 3 Thẩm phán theo đề nghị của các bên. Xét xử phúc thẩm do Hội đồng 3 Thẩm phán đảm nhiệm, bảo đảm tính khách quan, độc lập giữa 2 cấp xét xử.

Luật cũng thiết kế các cơ chế đặc thù như phán quyết mặc định khi bị đơn không phản hồi hợp lệ hay phán quyết tức thời trong bất kỳ giai đoạn tố tụng nào khi có đủ điều kiện (một trong 2 bên không có khả năng chứng minh hay bác bỏ yêu cầu; không có lý do, căn cứ thuyết phục để giải quyết vụ việc tại phiên tòa).

Bản án, quyết định của Tòa án chuyên biệt sau khi có hiệu lực được chính Tòa án tổ chức thi hành, với sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Luật quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong thi hành án, đồng thời cho phép Tòa án đề nghị lực lượng công an phối hợp bảo đảm trật tự, an toàn khi cần thiết.

Được biết, để Luật sớm đi vào cuộc sống, Tòa án nhân dân tối cao đang khẩn trương xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết về quy trình tố tụng, mức án phí và chi phí tố tụng. Đồng thời, kiện toàn đội ngũ cán bộ và chuẩn bị về kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại để đảm bảo hoạt động cho Tòa án chuyên biệt./.