Cần thay đổi cách tiếp cận

Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ III - 2026 diễn ra trong bối cảnh báo chí Việt Nam đang đứng trước nhiều thay đổi mạnh mẽ do tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và sự dịch chuyển trong thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng. Sự kiện quy tụ lãnh đạo các cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia truyền thông và đông đảo người làm báo, tạo nên diễn đàn trao đổi chuyên sâu về hướng đi của báo chí trong giai đoạn mới.

Tại các phiên thảo luận, nhiều đại biểu cho rằng báo chí hiện nay không chỉ đối mặt với áp lực cạnh tranh về tốc độ đưa tin, mà còn phải giải quyết bài toán giữ vững niềm tin của công chúng. Trong bối cảnh mạng xã hội, nền tảng video ngắn và công cụ AI ngày càng phổ biến, độc giả có nhiều lựa chọn tiếp cận thông tin hơn bao giờ hết. Điều này buộc các cơ quan báo chí phải thay đổi cách tiếp cận, nâng cao chất lượng nội dung và phát triển những sản phẩm phù hợp với hành vi mới của công chúng.

Phát biểu tại diễn đàn về chủ đề phát triển báo chí trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh AI đang tạo ra sự thay đổi sâu rộng trong ngành truyền thông. Theo ông, vấn đề quan trọng không chỉ là đưa công nghệ vào tòa soạn, mà là làm chủ công nghệ, tái cấu trúc quy trình làm việc và xây dựng đội ngũ nhân lực có khả năng thích ứng.

Ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam trao đổi về vấn đề “Phát triển báo chí trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo” tại phiên khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Thanh Sơn

Ông cho rằng AI không nên được nhìn nhận như một lực lượng thay thế hoàn toàn con người, mà là công cụ thúc đẩy báo chí tiến hóa. Những công việc lặp lại có thể giao cho máy móc hỗ trợ, trong khi nhà báo cần tập trung vào tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng, trải nghiệm thực tế và bản lĩnh nghề nghiệp. “AI chỉ nên là trợ lý gợi ý, còn biên tập viên phải là người quyết định cuối cùng” - ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Một trong những nội dung nhận được nhiều quan tâm tại diễn đàn là đổi mới sáng tạo để tiếp cận bạn đọc và phát triển kinh tế báo chí. Các diễn giả cho rằng trong kỷ nguyên số, mô hình báo chí truyền thống không còn đủ sức bảo đảm nguồn thu bền vững. Tòa soạn cần mở rộng hoạt động, khai thác dữ liệu độc giả, tổ chức sự kiện, phát triển sản phẩm nội dung đa nền tảng và xây dựng cộng đồng người đọc trung thành.

Từ góc nhìn nghiên cứu truyền thông, TS. Ngô Bích Ngọc - Đại học Swinburne Việt Nam, chỉ ra rằng công chúng ngày nay không chỉ cần tin tức nhanh mà còn cần sự xác thực và khả năng giải thích thông tin. Khi mạng xã hội trở thành “cổng vào” chính của nhiều nhóm độc giả, đặc biệt là người trẻ, báo chí càng phải khẳng định giá trị cốt lõi của mình bằng sự chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội. Bà nhấn mạnh: “Điều công chúng cần không chỉ là tin tức mà còn là niềm tin và khả năng giải mã thế giới”.

Cũng tại diễn đàn, nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, chia sẻ rằng nhóm độc giả Gen Z có hành vi tiếp nhận thông tin rất khác so với các thế hệ trước. Họ không chỉ đọc, xem mà còn muốn tương tác, phản hồi và tham gia vào quá trình lan tỏa nội dung. Vì vậy, báo chí không thể chỉ đưa cùng một bài viết lên nhiều nền tảng, mà cần biết kể một câu chuyện bằng nhiều hình thức khác nhau, phù hợp với từng kênh truyền thông.

Theo ông Sưởng, lợi thế lớn nhất của báo chí chuyên nghiệp vẫn là năng lực xác minh thông tin, phân tích bối cảnh và tạo ra giá trị đáng tin cậy. Đây là những yếu tố mà mạng xã hội hay các công cụ AI khó có thể thay thế hoàn toàn. Ông cũng lưu ý các tòa soạn cần chủ động hơn trong việc bảo vệ bản quyền nội dung trước tình trạng sao chép, khai thác trái phép trên môi trường số.

Chuyển hóa dữ liệu độc giả thành giá trị kinh doanh

Ở góc độ công nghệ và kinh doanh, ông Nguyễn Đăng Ngọc - Phó Tổng Giám đốc Công ty VCCorp, cho rằng nhiều cơ quan báo chí hiện vẫn đang gặp nghịch lý: có lượng truy cập lớn nhưng doanh thu chưa tương xứng. Theo ông, vấn đề nằm ở khả năng chuyển hóa dữ liệu độc giả thành giá trị kinh doanh. “View nhiều chưa chắc doanh thu cao” - ông nói và cho rằng tài sản quan trọng của tòa soạn hiện nay là sự kết hợp giữa nội dung chất lượng và dữ liệu người dùng.

Việc khai thác dữ liệu hành vi, như độc giả quan tâm chủ đề gì, đọc vào thời điểm nào, tương tác ra sao, có thể giúp tòa soạn cá nhân hóa nội dung, tối ưu quảng cáo và thiết kế sản phẩm truyền thông phù hợp hơn. Tuy nhiên, các diễn giả cũng nhìn nhận việc xây dựng hệ thống dữ liệu lớn đòi hỏi nguồn lực công nghệ, tài chính và nhân sự, vì vậy các cơ quan báo chí có thể bắt đầu từ những bước nhỏ, đồng thời tăng cường hợp tác để chia sẻ hạ tầng.

Các đại biểu tham dự diễn đàn. Ảnh: Thanh Sơn

Bên cạnh câu chuyện công nghệ, các phiên thảo luận cũng đề cập đến vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái số, nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách địa phương và sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí sau quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy. Đây đều là những vấn đề đặt ra yêu cầu mới đối với các tòa soạn trong việc vừa giữ vững định hướng, vừa đổi mới phương thức truyền tải.

Phát biểu tổng kết, nhà báo Lê Quốc Minh khẳng định đổi mới sáng tạo là yêu cầu sống còn của báo chí hiện đại. Theo ông, báo chí không thể giữ vị thế bằng cách lặp lại những mô hình cũ, càng không thể chạy theo mạng xã hội bằng nội dung giật gân, dễ dãi. Thay vào đó, các cơ quan báo chí cần có tư duy sản phẩm, dám thử nghiệm, chấp nhận rủi ro và biến thất bại thành một phần của quá trình sáng tạo.