Bối cảnh vĩ mô toàn cầu trong những tháng đầu năm 2026 đang chứng kiến sự đảo chiều đáng chú ý về kỳ vọng chính sách tiền tệ. Tại biên bản cuộc họp tháng 3 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) công bố rạng sáng ngày 9/4, quan điểm điều hành của Fed đã trở nên thận trọng hơn, khi ngày càng nhiều thành viên trong Ủy ban Thị trường Mở Liên bang để ngỏ khả năng tăng lãi suất trở lại nếu lạm phát không hạ nhiệt như kỳ vọng.
Điểm đáng chú ý là Fed không còn nghiêng hẳn về kịch bản nới lỏng như giai đoạn cuối năm 2025. Thay vào đó, cơ quan này đang đặt mình trong trạng thái vừa sẵn sàng hỗ trợ tăng trưởng, vừa không loại trừ khả năng thắt chặt nếu áp lực giá cả quay lại. Xung đột địa chính trị tại Trung Đông đã khiến giá dầu tăng mạnh trong tháng 3 vừa qua và làm gia tăng rủi ro lạm phát toàn cầu.
 |
| Mặt bằng lãi suất tiền gửi đã tăng mạnh hơn dự báo, với mức tăng khoảng 2 - 2,5 điểm phần trăm so với cuối năm 2025 . Ảnh: An Thư |
Theo thống kê của Công ty Chứng khoán NSI, nhiều ngân hàng trung ương lớn phải điều chỉnh lại ưu tiên chính sách. Không chỉ Fed, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) hay Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) cũng đối mặt với áp lực tương tự. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) chưa nới lỏng mạnh do áp lực tỷ giá, còn nhiều nền kinh tế mới nổi phải đối mặt với rủi ro dòng vốn rút ra và lạm phát nhập khẩu gia tăng.
Xu hướng này đã làm đảo chiều kỳ vọng khi các ngân hàng trung ương lớn đồng loạt chuyển trọng tâm từ hỗ trợ tăng trưởng sang kiểm soát lạm phát, trong bối cảnh cú sốc năng lượng làm rủi ro giá cả quay trở lại.
Tại Việt Nam, những tác động từ bên ngoài đã lan tỏa vào thị trường tiền tệ. Trên thị trường liên ngân hàng, mặt bằng lãi suất duy trì trạng thái cao và biến động mạnh theo từng thời điểm. Dù lãi suất qua đêm có thể giảm nhanh trong một số phiên trong tháng 3 vừa qua, các kỳ hạn dài hơn lại không hạ tương ứng, phản ánh kỳ vọng chi phí vốn vẫn neo ở mức cao trong ngắn hạn. Theo thống kê của Công ty Chứng khoán VNDirect, mặt bằng lãi suất tiền gửi đã tăng mạnh hơn dự báo, với mức tăng khoảng 2 - 2,5 điểm phần trăm so với cuối năm 2025 .
Trong bối cảnh chi phí vốn gia tăng, những doanh nghiệp sở hữu lượng tiền mặt lớn và duy trì đòn bẩy thấp đang cho thấy lợi thế rõ ràng. Bảng cân đối kế toán lành mạnh giúp doanh nghiệp gần như “miễn nhiễm tương đối” trước biến động lãi suất.
Việc ít phụ thuộc vào vốn vay giúp doanh nghiệp không bị áp lực chi phí lãi vay khi lãi suất tăng. Biên lợi nhuận vì thế được bảo toàn tốt hơn so với nhóm sử dụng đòn bẩy tài chính cao. Theo chuyên gia từ Công ty Chứng khoán SHS, chi phí vốn của khu vực doanh nghiệp sẽ dễ chịu ảnh hưởng bởi yếu tố này và thường bộc lộ rõ trong các quý sau khi lãi suất huy động tăng. Trong khi đó, lượng tiền mặt dồi dào có thể giúp doanh nghiệp chủ động trong quản trị dòng tiền, không bị áp lực đáo hạn nợ hay phụ thuộc vào điều kiện tín dụng.
Mặt bằng lãi suất tiền gửi tăng mạnh hơn dự báoTừ cuối năm 2025, mặt bằng lãi suất tiền gửi đã tăng mạnh hơn dự báo, với mức tăng khoảng 2 - 2,5 điểm phần trăm. Theo chuyên gia từ Công ty Chứng khoán VNDirect, có ba nguyên nhân chính dẫn đến xu hướng này. Thứ nhất, tăng trưởng tín dụng liên tục vượt tốc độ huy động, khiến áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng gia tăng. Thứ hai, kênh bổ sung thanh khoản qua mua ngoại tệ suy giảm, làm lượng tiền thực tế lưu thông thấp hơn so với số liệu tín dụng. Cuối cùng, cú sốc địa chính trị tại Trung Đông đã làm gia tăng áp lực tỷ giá và lạm phát, buộc cơ quan điều hành phải thận trọng hơn với chính sách tiền tệ. |
Ngoài ra, khi lãi suất tăng, doanh nghiệp nhiều tiền mặt thậm chí còn được hưởng lợi thông qua thu nhập tài chính từ tiền gửi. Tổng công ty cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco; mã Ck: SAB) thu về hơn 995 tỷ đồng thu nhập từ lãi tiền gửi trong năm 2025. Con số này giảm nhẹ so với mức thu nhập cùng kỳ nhưng có thể tăng lên đáng kể nhờ mặt bằng lãi suất huy động tăng trong quý đầu năm. Tại Sabeco, tỷ lệ tổng tiền mặt và tiền gửi ngân hàng kỳ hạn ngắn trên tổng tài sản tại thời điểm 31/12/2025 đạt 58%. Tính riêng tỷ lệ giữa tiền mặt và tổng tài sản, tỷ lệ này là 12,3%. Trong khi đó, nợ phải trả chỉ chiếm chưa đến 30% tổng nguồn vốn của doanh nghiệp đứng đầu ngành bia này.
Không chỉ dừng ở khả năng phòng thủ, “vùng đệm” tiền mặt còn mở ra dư địa để doanh nghiệp có thể chủ động tấn công trong giai đoạn thị trường biến động, thông qua việc tham gia các thương vụ M&A, mua lại tài sản với mức giá hấp dẫn hay mua lại cổ phiếu của chính công ty.
Theo kế hoạch vừa được Hội đồng Quản trị phê duyệt, Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn (Mã Ck: VHC) sẽ mua lại 15 triệu cổ phiếu quỹ trong tháng 4/2026, qua đó gia tăng giá trị cho cổ đông và tối ưu cấu trúc vốn. Tương tự Sabeco, tỷ lệ tiền mặt trên tổng tài sản tại Vĩnh Hoàn xấp xỉ 15%.
Trong khi nhóm sử dụng đòn bẩy cao phải đối mặt với áp lực lãi vay, thậm chí buộc phải tái cơ cấu hoặc bán tài sản để duy trì thanh khoản, nhóm doanh nghiệp nhiều tiền mặt lại có thể duy trì ổn định hoạt động và sẵn sàng mở rộng khi cơ hội xuất hiện. Tuy nhiên, việc nắm giữ lượng tiền lớn cũng đặt ra thách thức về hiệu quả sử dụng vốn.
Theo đánh giá của SSI Research, hiện nay, Ngân hàng Nhà nước đang tăng cường vai trò điều tiết nhằm neo giữ mặt bằng lãi suất, đồng thời củng cố kỷ luật thị trường. Tuy vậy, tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp có thể chậm lại trong quý II/2026 do tác động rõ rệt hơn từ chi phí vốn và yếu tố đầu vào. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp có bảng cân đối lành mạnh, đặc biệt là sở hữu vị thế tiền mặt ròng cao, sẽ có lợi thế đáng kể. Không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro, “vùng đệm” tài chính còn là nền tảng để doanh nghiệp tận dụng cơ hội trong giai đoạn thị trường biến động.
