Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) đã được ban hành và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2025. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ ban hành các Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật gồm: Nghị định số 365/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 về giám sát, kiểm tra, đánh giá, xếp loại, báo cáo và công khai thông tin trong quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp; Nghị định số 366/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp; Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ngày 12/02/2026 về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Tạo khuôn khổ mới trong quản lý và đầu tư vốn tại doanh nghiệp

Theo bà Nguyễn Thu Thuỷ - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp nhà nước, vừa qua, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước đã thể hiện sự nhìn nhận sâu sắc và chiến lược của Đảng về vai trò then chốt của kinh tế nhà nước, trong đó doanh nghiệp nhà nước là một cấu phần quan trọng trong tiến trình phát triển đất nước.

Bà Nguyễn Thu Thuỷ, Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp nhà nước phát biểu. Ảnh: Đức Minh

Luật số 68/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn được xây dựng trên tinh thần, cách thức tiếp cận mới, rõ ràng và trao quyền nhiều hơn cho doanh nghiệp nhà nước. Trong đó phân công rõ, phân cấp mạnh trong việc quản lý vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp; tách bạch, phân định rõ chức năng quản lý Nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu Nhà nước và với hoạt động quản trị của doanh nghiệp và tăng tính chủ động trong các quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Qua đó, góp phần khơi thông nguồn lực của doanh nghiệp nhà nước, mở rộng quy mô hoạt động, ngành nghề kinh doanh, tạo điều kiện liên kết mạnh mẽ hơn nữa giữa doanh nghiệp nhà nước với các thành phần kinh tế khác.

Cùng với việc phân cấp, phân quyền, Luật và các văn bản dưới Luật cũng quy định cụ thể cơ chế giám sát, kiểm tra, thanh tra, đánh giá của chủ sở hữu đối với doanh nghiệp Nhà nước để tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp, tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình.

Trình bày một số điểm mới quan trọng của Luật số 68/2025/QH15 và Nghị định số 366/2025/NĐ-CP, bà Nguyễn Thu Thuỷ cho biết về nội dung đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp, Luật quy định Nhà nước đầu tư vốn để thành lập doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, bổ sung vốn điều lệ, hoặc góp vốn, mua cổ phần tại các doanh nghiệp khác. Đầu tư được tập trung vào các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế như năng lượng, khoáng sản chiến lược, hóa chất cơ bản, quốc phòng an ninh, và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Về quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đối với doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sẽ phải ban hành chiến lược phát triển tối thiểu 5 năm vào quý I năm đầu tiên của Kế hoạch kinh tế - xã hội 5 năm. Doanh nghiệp được tự quyết định cho vay hoặc bảo lãnh vay vốn đối với công ty con (nắm giữ trên 50% vốn) nếu tổng giá trị cho vay không vượt quá giá trị vốn góp thực tế. Nếu tổng nợ phải trả vượt quá 3 lần vốn chủ sở hữu, doanh nghiệp phải báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu sau khi phê duyệt phương án huy động vốn để thực hiện việc giám sát.

Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty được tự quyết định dự án đầu tư có giá trị không quá 50% vốn chủ sở hữu, với hạn mức tối đa 15.000 tỷ đồng (đối với doanh nghiệp quy mô lớn theo Phụ lục I) hoặc 5.000 tỷ đồng (doanh nghiệp khác). Nếu vượt mức này, phải báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt.

Việc phân phối lợi nhuận được ưu tiên xử lý chi phí, sau đó trích lập Quỹ Đầu tư phát triển (tối đa 50%), tiếp đến là Quỹ khen thưởng, phúc lợi (tối đa 3 tháng lương tùy thuộc xếp loại hiệu quả A, B, C của doanh nghiệp). Phần lợi nhuận còn lại phải nộp toàn bộ vào Ngân sách Nhà nước.

Đặc biệt, việc bảo toàn vốn được đánh giá trên hiệu quả tổng thể. Nếu báo cáo tài chính năm bị lỗ sau khi trích lập dự phòng thì xác định là chưa bảo toàn được vốn, lãnh đạo phải giải trình và chịu trách nhiệm.

Phân cấp rõ ràng thẩm quyền và hình thức giám sát doanh nghiệp

Giới thiệu về Nghị định số 365/2025/NĐ-CP, ông Nguyễn Hoàng - Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước cho biết Nghị định đã phân cấp rõ ràng thẩm quyền và hình thức giám sát đối với các chủ thể.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Đức Minh

Đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu, Bộ Tài chính chủ trì giám sát gián tiếp qua báo cáo hằng năm (nộp trước 31/7) và giám sát trực tiếp theo kế hoạch công bố trước 31/1 hằng năm. Hoạt động kiểm tra được thực hiện khi có chỉ đạo hoặc phát hiện vi phạm nghiêm trọng. Thời gian giám sát, kiểm tra trực tiếp không quá 15 ngày làm việc (gia hạn tối đa 7 ngày đối với trường hợp phức tạp).

Đối với doanh nghiệp Nhà nước và người đại diện vốn, việc giám sát gián tiếp được thực hiện qua các báo cáo định kỳ hằng quý và năm. Giám sát trực tiếp áp dụng với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ khi nhận diện được rủi ro, nguy cơ thất thoát hoặc hoạt động thua lỗ.

Nội dung giám sát bao trùm các vấn đề trọng yếu như hiệu quả đầu tư, bảo toàn và phát triển vốn, thực hiện quyền và trách nhiệm của người quản lý, phân phối lợi nhuận, trích lập các quỹ, và cơ cấu lại vốn.

Việc đánh giá, xếp loại doanh nghiệp là cơ sở để trích lập quỹ khen thưởng, phúc lợi và xem xét bổ sung vốn nhà nước. Các chỉ tiêu đánh giá gồm: tổng doanh thu, lợi nhuận sau thuế, tỷ suất lợi nhuận ROE/ROA, giá trị giải ngân vốn đầu tư, và việc thực hiện các nhiệm vụ cung ứng dịch vụ công, chính trị, quốc phòng, an ninh. Doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sẽ được xếp loại A, B, C dựa trên việc hoàn thành các chỉ tiêu. Quá trình đánh giá được xét loại trừ các yếu tố khách quan (thiên tai, dịch bệnh), nhiệm vụ chính trị, quốc phòng không vì lợi nhuận, hoặc chi phí thử nghiệm công nghệ/mô hình mới.

Cùng với việc giới thiệu các nội dung mới tại Hội nghị, các diễn giả đã dành thời gian trao đổi, trả lời câu hỏi và giải đáp nhiều vấn đề mà các đại biểu tham dự quan tâm, đề nghị.