Loạt vi phạm trong kinh doanh vàng

Ngày 8/8/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Thông báo số 2777/TB-TTCP về Kết luận thanh tra số 243/KL-TTCP ngày 13/5/2026 liên quan việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng tại Công ty CP Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty CP Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải và Công ty TNHH Mi Hồng. Kết luận cũng xác định một số vi phạm tại Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC, Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) và Công ty CP Tập đoàn Vàng bạc đá quý DOJI.

Theo số liệu của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, đến tháng 9/2025, cả nước có 14.612 doanh nghiệp đăng ký ngành nghề liên quan đến thị trường vàng. Trong đó, 38 đơn vị được cấp phép kinh doanh vàng miếng, 6.960 doanh nghiệp đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ; 26 doanh nghiệp đăng ký khai thác quặng kim loại quý hiếm và 14.061 doanh nghiệp đăng ký bán buôn, bán lẻ vàng, bạc, đá quý.

Thanh tra Chính phủ chuyển thông tin 7 cá nhân bán vàng hơn 2.000 tỷ đồng sang Bộ Công an. Ảnh: Đức Thanh.

Thanh tra Chính phủ đánh giá, thời gian qua, hoạt động mua, bán vàng miếng được kiểm soát tương đối chặt chẽ; người dân, doanh nghiệp chỉ được giao dịch tại các địa điểm được phép. Vàng miếng gần như không còn được sử dụng làm phương tiện thanh toán, các tổ chức tín dụng không còn huy động và cho vay vốn bằng vàng. Tuy nhiên, kết quả thanh tra cho thấy hoạt động kinh doanh vàng vẫn tồn tại một số hạn chế, thiếu sót và vi phạm.

Tại Bảo Tín Mạnh Hải, doanh nghiệp nhận đặt cọc của một số khách hàng mua vàng miếng nhưng không giao vàng ngay, vi phạm quy định tại giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng. Công ty cũng xác định không đúng giá vốn hàng hóa mua vào trên tờ khai thuế giá trị gia tăng (GTGT), dẫn đến kê khai thiếu thuế đối với hoạt động mua, bán, chế tác vàng bạc, đá quý.

Đối với Bảo Tín Mạnh Hải, kết luận chỉ ra một số vi phạm về phòng, chống rửa tiền, gồm quy định nội bộ chưa phù hợp; báo cáo thiếu số lượng giao dịch có giá trị lớn; thu thập thông tin nhận biết khách hàng chưa đầy đủ; chưa cập nhật, xác minh thông tin và phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro. Công ty cũng chậm đăng ký lại website với Bộ Công Thương, chưa công bố rõ các thông tin liên quan đến giá mua, giá bán; đồng thời có một số sai sót trong hạch toán, kê khai thuế, dẫn đến phải nộp bổ sung thuế GTGT và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Tại Công ty TNHH Mi Hồng, doanh nghiệp chưa báo cáo Ngân hàng Nhà nước về việc chấm dứt hoạt động kinh doanh vàng miếng tại một số chi nhánh; có vi phạm về công bố thông tin trên website và phòng, chống rửa tiền. Công ty còn kê khai thiếu thuế thu nhập cá nhân phải nộp của thành viên Hội đồng thành viên khi chuyển nhượng vốn.

Đối với SJC, Thanh tra Chính phủ xác định doanh nghiệp vi phạm quy định kế toán trong trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho vàng miếng, dẫn đến phải hạch toán tăng và nộp bổ sung vào ngân sách Nhà nước lợi nhuận còn lại năm 2024. SJC cũng xác định không đúng giá vốn hàng hóa mua vào, dẫn đến kê khai thiếu thuế GTGT đối với hoạt động mua, bán, chế tác vàng bạc, đá quý. Vi phạm tương tự về xác định giá vốn và kê khai thuế GTGT cũng được xác định tại PNJ.

Chấn chỉnh, hoàn thiện quản lý thị trường vàng

Bên cạnh các vi phạm tại doanh nghiệp, kết luận thanh tra chỉ ra một số hạn chế trong quản lý thị trường vàng. Trong giai đoạn 2023 - 2025, Ngân hàng Nhà nước chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Theo Thanh tra Chính phủ, việc hạn chế nguồn cung là một trong những nguyên nhân khiến diễn biến giá vàng trong nước phức tạp, chênh lệch với giá thế giới ở mức cao và chưa khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ.

Trong khi nguồn nhập khẩu bị hạn chế, một số doanh nghiệp vẫn mua lượng lớn vàng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ từ các cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng, giá trị giao dịch. Ngân hàng Nhà nước cũng chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ công tác quản lý, điều hành thị trường vàng.

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước rà soát Nghị định 24 và Nghị định 232, tham mưu hoàn thiện quy định về kinh doanh vàng, thanh toán mua bán vàng qua tài khoản, điều kiện kinh doanh vàng miếng, nhập khẩu vàng nguyên liệu và chế tài đối với hành vi găm hàng, thao túng thị trường. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cũng được kiến nghị phối hợp đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam.

Đối với các nghĩa vụ tài chính, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Thuế rà soát, kiểm tra, xử lý số tiền được phát hiện qua thanh tra do các doanh nghiệp kê khai không đúng, tạm tính 93,733 tỷ đồng. Trong đó, thuế GTGT là 29,515 tỷ đồng, thuế thu nhập cá nhân 4,322 tỷ đồng, thuế thu nhập doanh nghiệp 0,229 tỷ đồng và lợi nhuận còn lại sau khi trích bổ sung các quỹ năm 2024 là 59,666 tỷ đồng.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ chuyển Bộ Công an thông tin về 7 cá nhân bán vàng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ với tổng giá trị khoảng 2.084 tỷ đồng. Đây là các trường hợp có khối lượng, giá trị giao dịch lớn bất thường, không tương xứng với thu nhập của người bán.

Thanh tra Chính phủ cũng chuyển thông tin về việc kê khai không đúng thuế và lợi nhuận với số tiền tạm tính 93,733 tỷ đồng của 6 doanh nghiệp. Trong đó, hành vi kê khai không đúng thuế GTGT đối với kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ diễn ra trong nhiều năm, dẫn đến số thuế GTGT nộp thiếu tạm tính 28,403 tỷ đồng.

Bộ Công an được kiến nghị phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận, trốn thuế, đầu cơ trục lợi, kinh doanh trái phép, găm hàng và thao túng thị trường vàng. Bộ Công Thương được kiến nghị kiểm tra, xử lý các vi phạm về thương mại điện tử, sử dụng công nghệ số trong kinh doanh vàng và nghiên cứu bổ sung quy định về hành vi găm hàng.

Các doanh nghiệp liên quan được yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục các vi phạm về giấy phép kinh doanh vàng miếng, thương mại điện tử, phòng, chống rửa tiền, kế toán và nghĩa vụ thuế; rà soát, hoàn thiện quy trình quản lý nội bộ. Kết quả thực hiện các kiến nghị phải được báo cáo Thanh tra Chính phủ trong quý III/2026.