Cần một khuôn khổ mới, phù hợp thực tiễn và định hướng cải cách

Ngày 13/1/2026, Cục Hải quan tổ chức hội nghị triển khai việc sửa đổi, bổ sung tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu tại Thông tư số 121/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có hiệu lực thi hành từ 01/02/2026

Ông Âu Anh Tuấn phát biểu tại sự kiện. Ảnh: HA

Phát biểu tại hội nghị, Phó cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn khẳng định, trọng tâm là số hóa toàn bộ hồ sơ, cắt giảm chứng từ, phân cấp phân quyền mạnh mẽ, qua đó tháo gỡ điểm nghẽn, giảm chi phí, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Sau gần 10 năm triển khai, Thông tư 38/2015/TT-BTC và Thông tư 39/2018/TT-BTC đã đóng vai trò quan trọng trong chuẩn hóa thủ tục hải quan, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý thuế. Tuy nhiên, trong bối cảnh hệ thống pháp luật về hải quan, thuế, đầu tư, thương mại liên tục được sửa đổi, cùng yêu cầu chuyển đổi số ngày càng cao, nhiều quy định đã bộc lộ hạn chế, chồng chéo hoặc không còn phù hợp.

Đặc biệt, việc tổ chức lại bộ máy theo mô hình mới của Cục Hải quan, cùng loạt văn bản quan trọng như Luật Quản lý thuế, Nghị định 167/2025/NĐ-CP, Chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030, Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 66/NQ-CP, đòi hỏi phải có một Thông tư sửa đổi mang tính hệ thống, đồng bộ và có chiều sâu cải cách.

Thông tư 121/2025/TT-BTC ra đời trong bối cảnh đó, với mục tiêu xuyên suốt là tạo thuận lợi thương mại gắn với quản lý hiện đại, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy dữ liệu số làm nền tảng.

Một trong những điểm đột phá quan trọng nhất của Thông tư 121 là số hóa 100% chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan. Theo đó, người khai hải quan thực hiện khai và nộp hồ sơ hoàn toàn qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử, tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, xác thực và thống nhất của thông tin đã khai báo. Thông tư chỉ liệt kê loại chứng từ, không phân biệt bản chính hay bản chụp, chấm dứt cách hiểu cứng nhắc vốn gây khó cho doanh nghiệp trong nhiều năm qua. Trường hợp hệ thống chưa tiếp nhận được chỉ tiêu thông tin, doanh nghiệp được phép nộp bản scan có ký số.

Chuyển mạnh từ “tiền kiểm sang hậu kiểm

Theo Phó cục trưởng Âu Anh Tuấn, việc chuyển mạnh từ “tiền kiểm sang hậu kiểm giúp cho rút ngắn thời gian thông quan; giảm chi phí đi lại, in ấn; tạo kho dữ liệu tập trung phục vụ quản lý, phân tích, kết nối liên thông. Đây là bước đi mang tính nền tảng cho mô hình hải quan số, hải quan thông minh.

Nếu trước đây, khai sửa đổi, bổ sung thường kéo dài do phải nộp nhiều chứng từ, thì theo Thông tư 121, hồ sơ chỉ còn 2 loại giấy tờ cốt lõi. Việc xử lý cũng được phân biệt rõ theo tình trạng hàng hóa còn hay đã ra khỏi khu vực giám sát, đề cao nguyên tắc tự khai, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp, đưa hàng về bảo quản, tái xuất, bỏ thủ tục hình thức

Cụ thể, Thông tư 121 cắt giảm 3 loại chứng từ trong thủ tục đưa hàng về bảo quản, chuyển từ “nộp giấy” sang “khai thông tin”. Với hàng tái xuất do bị từ chối nhận, gửi nhầm hoặc không có người nhận, Thông tư quy định chi tiết từng tình huống, gắn mức độ rủi ro với cách thức xử lý, thay cho cách tiếp cận chung chung trước đây.