Từ sản vật địa phương đến mắt xích chuỗi giá trị quốc gia

Từ phân tán sang chuẩn hóa

Với hơn 3.000 gian hàng trên tổng diện tích 145.000 m², thu hút khoảng 500.000 lượt khách, Hội chợ Mùa Xuân 2026 tạo ra một không gian kết nối hiếm có giữa địa phương - doanh nghiệp - hệ thống phân phối - nhà mua hàng quốc tế. Nếu nhìn ở chiều sâu, đây là nơi khái niệm “liên kết vùng” được cụ thể hóa bằng hợp đồng cung ứng, tiêu chuẩn chất lượng và dữ liệu thị trường.

Theo số liệu của Bộ Công thương, khu vực kinh tế trong nước hiện đóng góp khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu, phần còn lại thuộc về khối FDI. Một trong những nguyên nhân là sản xuất địa phương còn manh mún, thiếu chuẩn hóa và phụ thuộc vào thương lái. Hệ quả là giá trị gia tăng thấp, sức chống chịu yếu trước biến động cung - cầu.

Hội chợ Mùa Xuân 2026 cho thấy một cách tiếp cận khác. Thay vì chỉ trưng bày sản phẩm, nhiều địa phương tổ chức không gian giới thiệu gắn với câu chuyện vùng miền, quy trình sản xuất và hệ thống chứng nhận. Hàng vạn sản phẩm OCOP, VietGAP, GlobalGAP được trưng bày không đơn thuần để bán lẻ, mà để “chào sân” hệ thống phân phối hiện đại.

Các đặc sản như miến dong, thạch đen Cao Bằng; cam, táo đại mật Lục Ngạn; trà hoa vàng; dừa sáp Cầu Kè; cà phê đặc sản Đắk Lắk; yến sào Khánh Hòa… xuất hiện với bao bì chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, đáp ứng yêu cầu minh bạch ngày càng cao từ người tiêu dùng đô thị.

Các sản phẩm nông sản sạch, đặc sản địa phương trưng bày tại hội chợ.

Chương trình OCOP - với hơn 10.000 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên trên cả nước - đang trở thành công cụ tổ chức lại sản xuất nông thôn. Khi muốn bước vào hội chợ và tiếp cận hệ thống bán lẻ lớn, hợp tác xã buộc phải nâng cấp quy trình, đầu tư bao bì, kiểm soát chất lượng. Liên kết vùng vì thế không còn là khẩu hiệu hành chính, mà là quá trình đồng bộ tiêu chuẩn.

Doanh thu tức thời và giá trị dài hạn

Theo Ban Tổ chức Hội chợ Mùa Xuân 2026, khoảng 75% doanh nghiệp tham gia ghi nhận doanh thu vượt kỳ vọng ngay trong thời gian diễn ra sự kiện. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn nằm ở các thỏa thuận cung ứng sau hội chợ.

Nhiều hợp tác xã nông nghiệp miền núi phía Bắc đã ký biên bản ghi nhớ với hệ thống siêu thị tại Hà Nội và các tỉnh lân cận. Doanh nghiệp chế biến thực phẩm tiếp cận trực tiếp nhà phân phối, thay vì qua trung gian nhiều tầng nấc. Điều này giúp cải thiện biên lợi nhuận và ổn định đầu ra.

Liên kết vùng chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm không dừng ở bán thô. Theo Tổng cục Thống kê, tỷ lệ chế biến sâu trong một số ngành nông sản chủ lực vẫn còn hạn chế; ví dụ, cà phê rang xay và hòa tan mới chiếm khoảng 15% tổng lượng xuất khẩu, phần lớn vẫn là cà phê nhân.

Bánh trà shan tuyết lên tới 12 kg in hình bản đồ Việt Nam có giá gần 80 triệu đồng được trưng bày, giới thiệu tại hội chợ.

Tại hội chợ, xu hướng đầu tư chế biến sâu thể hiện rõ. Dừa sáp được phát triển thành sữa, kem, sản phẩm sấy giòn; gạo lứt thành thực phẩm dinh dưỡng; cà phê đặc sản đóng gói theo tiêu chuẩn quốc tế; yến sào xây dựng vùng nuôi đạt chuẩn và truy xuất nguồn gốc điện tử.

Điểm chung của các mô hình này là tổ chức sản xuất theo chuỗi khép kín - từ vùng nguyên liệu đến chế biến và phân phối. Khi kiểm soát được chất lượng và chi phí, doanh nghiệp có thể đáp ứng đơn hàng lớn, đồng thời gia tăng giá trị gia tăng nội địa.

Yêu cầu “6 nhất” - tinh túy nhất, chất lượng nhất, dồi dào nhất, an toàn nhất, hiện đại nhất, ưu đãi nhất- đặt ra tiêu chí sàng lọc tự nhiên. Trong môi trường có hàng nghìn gian hàng cạnh tranh trực diện, sản phẩm thiếu chuẩn hóa gần như không có cơ hội.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu gia tăng rào cản kỹ thuật và yêu cầu ESG, thị trường nội địa 100 triệu dân được xem là bệ đỡ chiến lược. Khi sản phẩm được người tiêu dùng trong nước chấp nhận, doanh nghiệp có nền tảng để mở rộng quy mô và hoàn thiện tiêu chuẩn trước khi xuất khẩu.

Ở góc độ vĩ mô, việc đặt các chủ thể - từ hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ đến tập đoàn lớn - trong cùng một không gian xúc tiến tạo hiệu ứng lan tỏa. Doanh nghiệp nhỏ học cách xây dựng thương hiệu; địa phương học cách chuẩn hóa; hệ thống phân phối tìm kiếm nguồn cung ổn định.

Đặc sản miến dong, một trong những sản phẩm vùng miền đạt OCOP 5 sao.

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, nhấn mạnh, hội chợ phải được đặt trong chiến lược xúc tiến thương mại cấp quốc gia, lấy niềm tin người tiêu dùng làm thước đo. Khi hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, giá hợp lý và chất lượng được kiểm soát, thị trường nội địa sẽ ổn định và tạo lực đẩy cho sản xuất.

Từ góc nhìn kinh tế, liên kết vùng trong giai đoạn mới không còn là phép cộng cơ học giữa các địa phương. Đó là quá trình đồng bộ hóa tiêu chuẩn, tích hợp công nghệ, tổ chức lại chuỗi cung ứng và hình thành thương hiệu chung mang tính quốc gia.