Cải cách thủ tục hải quan, nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế

Doanh nghiệp là trung tâm của cải cách

Trao đổi với phóng viên, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, cải cách thủ tục hành chính hải quan thời gian gần đây thể hiện rõ tư duy đổi mới, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý sang phục vụ.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan (Luật số 90/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) là dấu mốc quan trọng, không chỉ hoàn thiện khung pháp lý, mà còn tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm trong hoạt động xuất nhập khẩu. Luật mới thể hiện rõ định hướng đồng hành cùng doanh nghiệp, coi doanh nghiệp là trung tâm của quá trình cải cách.

Cán bộ Hải quan khu vực XVII thông quan hàng hoá cho doanh nghiệp. Ảnh: CTVAH

Một trong những điểm nhấn nổi bật được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là việc luật hóa thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ. Thực tiễn cho thấy, nhiều doanh nghiệp sản xuất trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp chế xuất, doanh nghiệp FDI, thường xuyên phát sinh nhu cầu mua bán hàng hóa trong nội địa theo chuỗi cung ứng, nhưng lại phải thực hiện quy trình xuất, nhập khẩu truyền thống, gây phát sinh chi phí và kéo dài thời gian thông quan.

"Việc đưa xuất nhập khẩu tại chỗ vào Luật Hải quan không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật lập pháp, mà còn phản ánh sự linh hoạt, thực tiễn của chính sách, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian, chi phí và rủi ro tuân thủ, gỡ nút thắt cho chuỗi cung ứng nội địa..." - ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, ông Hsu Chao Chi - Giám đốc xuất nhập khẩu Công ty TNHH Wistron Technology Việt Nam (Khu công nghiệp Đồng Văn III) cho rằng, Luật Hải quan sửa đổi đã tạo ra thay đổi mang tính đột phá đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Theo ông Hsu Chao Chi, Luật số 90/2025/QH15 bổ sung Điều 47a vào Luật Hải quan, quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ, đồng thời bỏ khái niệm "thương nhân nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam". Sự điều chỉnh này đã tháo gỡ căn bản vướng mắc cho mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và nhà cung cấp nội địa.

Thực tế trước đây, nhiều doanh nghiệp nội địa không thể mở tờ khai bán hàng trực tiếp cho Wistron Technology Việt Nam do vướng quy định về thương nhân nước ngoài có hiện diện tại Việt Nam. Để thực hiện giao dịch, hàng hóa phải đi vòng qua kho ngoại quan, phát sinh nhiều thủ tục, chi phí lưu kho, chi phí vận chuyển và kéo dài thời gian thông quan.

Wistron Technology Việt Nam đánh giá, cải cách này không chỉ mang lại lợi ích trước mắt, mà còn có ý nghĩa lâu dài trong việc nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng vốn FDI ngày càng gay gắt.

“Thuận lợi trong xuất nhập khẩu tại chỗ sẽ là một trong những yếu tố quan trọng để các nhà đầu tư, nhà cung cấp nước ngoài cân nhắc lựa chọn Việt Nam, bên cạnh lợi thế về nhân lực, chi phí và các chính sách ưu đãi của Chính phủ” - ông Hsu Chao Chi khẳng định.

Cải cách thủ tục, cắt giảm hồ sơ, đẩy mạnh số hóa

Theo ghi nhận của cộng đồng doanh nghiệp, điểm sáng trong cải cách thủ tục hải quan là song song với sửa đổi Luật Hải quan, các văn bản hướng dẫn thi hành cũng được điều chỉnh theo hướng đồng bộ, nhất quán. Nghị định số 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan đã cụ thể hóa tinh thần cải cách, tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Nhiều thủ tục hành chính được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa thành phần hồ sơ, đẩy mạnh số hóa và thực hiện hoàn toàn trên hệ thống điện tử. Doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp khi thời gian thông quan được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm, mức độ minh bạch và dự báo trong thực hiện thủ tục được nâng cao.

Đáng chú ý, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP đã bãi bỏ quy định về hồ sơ hải quan đối với hàng hóa trung chuyển, trong đó loại bỏ yêu cầu nộp nhiều loại giấy tờ như chứng từ vận tải, bảng kê chi tiết hàng hóa trung chuyển, văn bản cho phép của cơ quan có thẩm quyền, thông báo kết quả kiểm tra chuyên ngành. Đây được coi là bước cải cách thực chất, tác động trực tiếp đến hoạt động logistics và quá cảnh hàng hóa qua Việt Nam.

Kỳ vọng môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh hơn

Đề cập dư địa cải cách thủ tục hải quan, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu, cải cách thủ tục hải quan tiếp tục là một trong những trụ cột quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng xuất nhập khẩu bền vững và thu hút hiệu quả dòng vốn đầu tư trong giai đoạn mới.

Để cải cách đi vào thực chất và tạo hiệu quả bền vững, ông Đậu Anh Tuấn cho biết, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị cơ quan hải quan tiếp tục đẩy mạnh đơn giản hóa, minh bạch hóa thủ tục hành chính theo thông lệ quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực kiểm tra chuyên ngành. Đồng thời, tăng cường đối thoại định kỳ với doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong thực thi pháp luật. Cùng với đó, cần ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, giám sát hải quan, bảo đảm triển khai đồng bộ từ trung ương đến các chi cục, cửa khẩu địa phương. Với quyết tâm cải cách và tinh thần cầu thị, ngành Hải quan được kỳ vọng tiếp tục là đối tác đồng hành tin cậy của cộng đồng doanh nghiệp.

Đáp lại sự kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp, ông Trần Đức Hùng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan chia sẻ, thời gian tới, cơ quan hải quan sẽ tiếp tục tích cực tham mưu Bộ Tài chính và Chính phủ đẩy mạnh cải cách công tác quản lý, kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Trọng tâm là giải quyết các bất cập, chồng chéo trong kiểm tra chuyên ngành, cắt giảm danh mục hàng hóa phải quản lý, mở rộng đối tượng miễn, giảm kiểm tra, đồng thời đơn giản hóa và điện tử hóa thủ tục.

Bên cạnh đó, ngành Hải quan tập trung triển khai các nhiệm vụ cải cách, hiện đại hóa theo Chiến lược phát triển Hải quan Việt Nam đến năm 2030, gắn với thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan.