Nguyên nhân hơn 1.300 phương tiện ách tắc tại cửa khẩu

Theo thống kê nhanh của Cục Hải quan, riêng trong ngày 30/1/2026, tại các cửa khẩu biên giới đường bộ, đường thuỷ đang ách tắc hơn 1.300 phương tiện gồm xe tải, ghe thuyền chở nông sản tươi sống và thực phẩm nhập khẩu chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm để được thông quan.

Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá tại cửa khẩu Lào Cai. Ảnh: CTV

Cụ thể, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành, Lào Cai có khoảng 300 xe chở rau, củ, quả tươi và bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm. Tại cửa khẩu Hoa Lư, Đồng Nai ghi nhận 251 xe chở sắn lát, chuối nhập khẩu đang chờ kiểm tra.

Ngoài ra, nhiều cửa khẩu khác cũng rơi vào tình trạng ùn ứ như: Lao Bảo, Quảng Trị khoảng 50 xe; Dinh Bà, Đồng Tháp 100 xe; Vĩnh Xương, An Giang 200 ghe thuyền; Thường Phước, Đồng Tháp 200 ghe thuyền, Tịnh Biên 200 xe.

Nguyên nhân được xác định là do các đơn vị thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định tại Nghị định số 46/2026/NĐ-CP tạm ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc từ thực vật và động vật.

Mặc dù Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP có quy định chuyển tiếp đối với việc tự công bố, đăng ký bản công bố sản phẩm và xác định cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, song lại chưa có điều khoản chuyển tiếp về trình tự kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Điều này khiến các cơ quan chuyên ngành chưa có cơ sở pháp lý để ban hành thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu, kéo theo việc hàng hóa không thể thông quan.

Đáng lưu ý, phần lớn hàng hóa bị ùn ứ là nông sản, hoa quả tươi sống, bánh kẹo và thực phẩm có hạn sử dụng ngắn. Nếu không được thông quan kịp thời, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với nguy cơ hư hỏng hàng hóa, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, phạt do chậm giao hàng, gây thiệt hại lớn và dồn toàn bộ rủi ro về phía doanh nghiệp.

Nguyên nhân được nhận diện là thiếu hướng dẫn chuyển tiếp theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP khiến hàng loạt lô nông sản, thực phẩm nhập khẩu chưa thể thông quan.

Hải quan hỏa tốc kiến nghị tháo gỡ

Trước thực trạng trên, để kịp thời gỡ vướng cho hoạt động thông quan hàng hóa, ngày 31/1/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn hoả tốc 8012/CHQ-GSQL gửi Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, là các cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo lĩnh vực được phân công.

Tại công văn, Cục Hải quan kiến nghị các bộ, ngành sớm có hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước đối với an toàn thực phẩm nhập khẩu trong giai đoạn chuyển tiếp, làm cơ sở để các đơn vị chuyên ngành thực hiện kiểm tra và ban hành thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu, qua đó giải phóng hàng hóa đang ùn ứ tại cửa khẩu.

Cục Hải quan cũng nhấn mạnh nguy cơ ách tắc kéo dài không chỉ gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp mà còn tiềm ẩn rủi ro mất an toàn, an ninh khu vực cửa khẩu, đặc biệt trong cao điểm Tết Nguyên đán sắp tới khi lưu lượng phương tiện, hàng hóa gia tăng mạnh./.