Chiều 20/4, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế xã hội, ngân sách, đầu tư năm 2026 và 5 năm 2026 – 2030. Với các phân tích sâu sắc, đi thẳng vào các điểm nghẽn của nền kinh tế hiện nay, các đại biểu đã kiến nghị nhiều giải pháp tập trung vào các lĩnh vực kinh tế tư nhân, thủ tục hành chính và hiệu quả thu chi ngân sách nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.

Đề xuất có Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân

Đánh giá về vai trò của kinh tế tư nhân, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) ghi nhận khu vực này đóng góp khoảng 51% GDP mỗi năm, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo việc làm cho hơn 82% lao động và gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội. Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra thực tế là "kinh tế tư nhân vẫn chủ yếu hoạt động ở thị trường nội địa, gia công hoặc các phân khúc giá trị thấp", trong khi các lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao và hạ tầng lại thiếu vắng vai trò dẫn dắt của khu vực này.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân phát biểu.

Theo đại biểu, cách tiếp cận chính sách hiện nay vẫn thiên về hỗ trợ, trong khi điều doanh nghiệp cần không phải là hỗ trợ, “bởi còn tư duy hỗ trợ thì khó xóa bỏ cơ chế xin cho". Thay vào đó, đại biểu nhấn mạnh điều doanh nghiệp cần là một khung pháp lý vững chắc, ổn định, bình đẳng và có thể thi hành để họ có thể yên tâm đầu tư dài hạn.

Từ nhận định này, đại biểu Phạm Trọng Nhân kiến nghị Quốc hội đưa vào chương trình lập pháp một đạo luật khung có tính nền tảng là Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân. Đạo luật này cần tập trung vào ba cột trụ lớn: luật hóa nguyên tắc bình đẳng thực chất trong tiếp cận các nguồn lực; xác lập vùng an toàn pháp lý cho hoạt động sản xuất kinh doanh, bảo vệ quyền tài sản dài hạn; và thiết lập cơ chế giám sát thông qua báo cáo thường niên của Chính phủ trước Quốc hội. Bởi, theo đại biểu, "phát triển kinh tế tư nhân suy cho cùng không phải là ưu tiên một khu vực mà là giải phóng nguồn lực của toàn xã hội".

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp. Ảnh: Đức Thanh

Đồng tình với những kết quả ấn tượng về cải cách thủ tục hành chính khi cắt giảm được khoảng 63% thủ tục, giảm 40% chi phí, song đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) cho rằng vẫn còn nhiều tồn tại. Theo đại biểu, hiện vẫn còn nhiều thủ tục hành chính hiện hành gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp", thể hiện qua việc gần 24% doanh nghiệp phải dành hơn 10% thời gian làm việc để tìm hiểu và thực hiện thủ tục. Đặc biệt, còn nhiều nút thắt trong các thủ tục liên ngành dẫn đến việc có những dự án bế tắc không thể triển khai gây lãng phí nguồn lực rất lớn.

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ quyết liệt hơn, chuyển mạnh từ đơn giản hóa sang cắt giảm thực chất, rà soát thủ tục nào có thể thay tiền kiểm bằng hậu kiểm thì nhất thiết phải chuyển đổi để tránh tình trạng giảm giấy tờ nhưng vẫn giữ nguyên tư duy xin – cho.

Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị phải xây dựng bộ chỉ số đánh giá dựa trên kết quả thực tế như thời gian thực tế hoàn thành thủ tục, số lần phải đi lại của người dân, chi phí tuân thủ thực tế, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn thay vì chỉ báo cáo số lượng thủ tục đã cắt giảm. Đồng thời, cần rút ngắn lộ trình hoàn thành các cơ sở dữ liệu quốc gia, bởi lộ trình đến năm 2030 là "quá chậm so với yêu cầu phát triển".

Đại biểu Trần Văn Lâm phát biểu.

Tiếp cận từ góc độ hiệu quả ngân sách, đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Ninh) cho rằng "thu ngân sách cũng cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển của đất nước". Vấn đề đặt ra là tăng thu như thế nào để vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng nguồn thu thúc đẩy phát triển lâu dài.

Về chi ngân sách, dù ủng hộ chủ trương cắt giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư, đại biểu lưu ý chi thường xuyên chủ yếu là chi cho con người, cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, khoa học và công nghệ. Đây là các yếu tố tạo nên tăng trưởng về chất, tăng trưởng chiều sâu. Do đó, việc cắt giảm mang tính cơ học có thể chưa phản ánh đúng bản chất của tiết kiệm" mà cần phải "hoàn thiện các định mức, nâng cao chất lượng công tác lập dự toán cho sát thực tế".

Đối với chi đầu tư công, đại biểu chỉ ra hệ số ICOR của Việt Nam đang ở mức rất cao, “chi 6, 7 đồng mới ra một đồng tăng trưởng”, cho thấy hiệu quả đầu tư còn rất hạn chế và thậm chí có biểu hiện là lãng phí. Đại biểu cảnh báo nghịch lý "càng tăng đầu tư thì nguy cơ lãng phí càng lớn" nếu dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả.

Xác định rõ thứ tự ưu tiên giữa tăng trưởng và ổn định vĩ mô

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phát biểu.

Cũng băn khoăn về hiệu quả sử dụng mọi nguồn lực cho phát triển, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đề nghị Chính phủ làm rõ hai điểm. Một là cần xác định rõ thứ tự ưu tiên chính sách trong trường hợp có xung đột giữa mục tiêu tăng trưởng cao với yêu cầu giữ ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, an toàn nợ công và an toàn hệ thống tài chính. Hai là cần làm rõ nguồn lực cho tăng trưởng đâu là nguồn vốn có thể huy động ngay trong năm 2026, đâu là nguồn còn phụ thuộc vào thị trường, thủ tục hoặc mức độ hấp thụ của nền kinh tế.

Đại biểu chỉ rõ, thực tế nhiều năm cho thấy điểm nghẽn không chỉ nằm ở thiếu vốn mà còn nằm ở giải ngân chậm, chuẩn bị đầu tư yếu, thủ tục kéo dài, phân bổ dàn trải, dự án thiếu tính lan tỏa, năng lực thực hiện ở địa phương không đồng đều. Vì vậy, đề nghị Chính phủ đánh giá, chỉ rõ hơn cơ chế khắc phục tình trạng nêu trên để biến nguồn lực thành tăng trưởng thực, hiệu quả thực và kết quả phải đo đếm được.

Về thị trường bất động sản, đại biểu cho rằng khi nguồn cung hợp pháp ách tắc thì "rất khó ổn định thị trường". Đại biểu kiến nghị "đánh giá kỹ lưỡng và có giải pháp xử lý cụ thể đối với các dự án bất động sản vướng mắc", các dự án chậm triển khai, để hoang hóa lãng phí. Cụ thể, "Dự án nào đủ điều kiện thì tiếp tục cho triển khai với thời hạn rõ ràng. Dự án nào không còn năng lực thực hiện hoặc cố tình chây ì thì kiên quyết thu hồi, đấu giá, đấu thầu lại hoặc chuyển mục đích sử dụng cho phù hợp".

Ngày mai, 21/4, các đại biểu sẽ tiếp tục thảo luận tại hội trường về các nội dung này.