Kinh tế tư nhân, trụ cột tăng trưởng và bài toán quản trị mới

Tháng 5/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, khẳng định rõ kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, cần được khuyến khích, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển mạnh mẽ, bền vững.

Nghị quyết 68 cũng nêu rõ 8 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có đề cập đến: đổi mới tư duy và xóa bỏ rào cản đối với phát triển kinh tế tư nhân; hoàn thiện thể chế, chính sách tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch; khơi thông nguồn lực về vốn, đất đai, nhân lực, công nghệ, chuyển đổi số cho khu vực tư nhân; và đặc biệt là nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, tăng cường kiểm toán, tuân thủ thuế - những yếu tố trực tiếp giúp doanh nghiệp tư nhân phát triển hiệu quả, bền vững.

TP. Hồ Chí Minh có hơn 345.000 doanh nghiệp đang hoạt động, doanh nghiệp tư nhân chiếm trên 97%. Ảnh minh hoạ.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) cho biết, TP. Hồ Chí Minh đang tích cực triển khai Nghị quyết 98-NQ/TW về cơ chế đặc thù, trong đó tập trung thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển doanh nghiệp tư nhân năng động, sáng tạo. Thành phố sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp về tư vấn pháp lý, hỗ trợ quản trị và kết nối đối tác chiến lược trong và ngoài nước.

Thực tế, số liệu thống kê 9 tháng đầu năm 2025 cho thấy, dù số cuộc thanh kiểm tra giảm 21,61% (còn 39.236 cuộc), nhưng tổng số thu ngân sách lại tăng 22,13% so với cùng kỳ. Tổng số tiền kiến nghị xử lý tài chính là 41.376 tỷ đồng. Đằng sau các con số này là một sự thay đổi sâu sắc, ngành thuế đang chuyển mình mạnh mẽ với dữ liệu lớn và phân tích rủi ro để hướng tới minh bạch và hiệu quả.

Doanh nghiệp cần tuân thủ thuế, nâng cao năng lực cạnh tranh

Ông Nguyễn Đình Huy, Trưởng phòng tư vấn thuế Grant Thornton Việt Nam, cho biết năm 2025 là giai đoạn có nhiều thay đổi lớn về chính sách thuế trong vòng 10 năm qua. Các văn bản mới như Nghị định 70/2025 về hóa đơn điện tử, Luật Thuế GTGT số 48/2025, Luật Thuế TNDN số 67/2025 và Nghị định 236/2025 về thuế tối thiểu toàn cầu đều hướng đến minh bạch hóa, hiện đại hóa và hài hòa với thông lệ quốc tế.

Theo ông Huy, ngành thuế đang chuyển từ mô hình “quản lý - kiểm soát” sang “hỗ trợ - phục vụ người nộp thuế”, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và quản lý rủi ro bằng dữ liệu lớn. Các cuộc thanh, kiểm tra thuế sẽ tập trung vào doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao như hoàn thuế, ưu đãi thuế, giao dịch liên kết, chuyển nhượng vốn và phát hành cổ phiếu thưởng.

Để giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp nên rà soát nội bộ, nâng cao năng lực nhân sự kế toán - thuế, tăng cường minh bạch và chủ động trao đổi với cơ quan thuế. Việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tránh vi phạm mà còn tạo nền tảng phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh mới.

Ở góc độ quản trị, bà Đinh Thị Hương Giang, Giám đốc Dịch vụ Tư vấn Doanh nghiệp Công ty TNHH Grant Thornton (Việt Nam) chỉ ra vấn đề cốt lõi của nhiều doanh nghiệp tư nhân là sự thiếu minh bạch và khác biệt lớn giữa số liệu quản trị nội bộ và số liệu báo cáo thuế. Gốc rễ vấn đề nằm ở tư duy của chủ doanh nghiệp và đây là rào cản chính khiến doanh nghiệp chưa thành công khi gọi vốn hoặc M&A.

Bà Giang đề xuất doanh nghiệp cần “chuyển hóa” tư duy bằng cách thiết lập lộ trình ba giai đoạn: rà soát toàn diện và lập bản đồ rủi ro; nâng cấp hệ thống kiểm soát nội bộ và chuẩn hóa báo cáo quản trị, đặc biệt là báo cáo dòng tiền 13 tuần; sau đó lập ngân sách, theo dõi KPI, triển khai các giải pháp công nghệ như ERP/BI và thành lập bộ phận kiểm toán nội bộ.

Từ kinh nghiệm tư vấn cho nhiều doanh nghiệp FDI, bà Phan Thị Chúc Y, CEO Công ty TNHH Tư vấn Giải pháp CFT, cũng nhận định rằng chính sách thuế của Việt Nam ngày càng hài hòa giữa khối tư nhân và FDI. Đặc biệt, chính sách thuế hiện tại khá phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp vừa và nhỏ, vì các quy định ngày càng cụ thể và thực tế hơn. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất vẫn là chính sách thuế thường xuyên thay đổi và một số ngành nghề chưa được hướng dẫn cụ thể.

“Do đó, sự hỗ trợ và hướng dẫn kịp thời từ cơ quan thuế là rất quan trọng. Khi doanh nghiệp gặp vướng mắc, cán bộ thuế - với vai trò là người đồng hành gần nhất, nên hỗ trợ rõ ràng, cụ thể hơn để giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định” – bà Y chia sẻ.

TP. Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế - tài chính lớn nhất cả nước, hiện có hơn 345.000 doanh nghiệp đang hoạt động (theo Cục Thống kê TP. Hồ Chí Minh, năm 2025), trong đó doanh nghiệp tư nhân chiếm trên 97%. Khu vực này không chỉ đóng góp lớn cho GRDP mà còn là động lực chủ lực của đổi mới sáng tạo, tạo việc làm và thu hút đầu tư. Do đó, quá trình nâng cao năng lực quản trị tài chính và tuân thủ thuế của doanh nghiệp tư nhân không chỉ góp phần tăng thu ngân sách, mà còn giúp định hình một môi trường kinh doanh chuyên nghiệp, hiện đại và đáng tin cậy hơn.

Bởi suy cho cùng, một nền kinh tế mạnh không chỉ đến từ những con số tăng trưởng, mà còn từ những doanh nghiệp biết quản trị, biết tuân thủ và dám minh bạch./.