EU giữ nhịp tăng trưởng giữa “cơn gió ngược” địa chính trị

Tại hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý I/2026 do Bộ Công thương tổ chức sáng 12/3, các đại biểu đã tập trung thảo luận nhiều giải pháp thúc đẩy ngoại thương, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GDP của Việt Nam trong năm 2026.

Theo ông Trần Ngọc Quân - Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và Liên minh châu Âu (EU), kinh tế châu Âu hiện đang chịu nhiều sức ép từ bối cảnh địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là xung đột tại khu vực Trung Đông.

Theo đánh giá của các cơ quan kinh tế châu Âu, bất chấp áp lực từ chi phí năng lượng và môi trường địa chính trị phức tạp, EU vẫn giữ nguyên dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2026 ở mức khoảng 1 - 1,2%. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ sản xuất công nghiệp và thương mại nội khối. Bên cạnh đó, EU cũng đang thúc đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa quan hệ thương mại nhằm giảm phụ thuộc vào một số đối tác truyền thống.

Theo ông Trần Ngọc Quân, EU đang tích cực đàm phán và ký kết các hiệp định thương mại tự do với nhiều nền kinh tế lớn. Một số hiệp định đang được thúc đẩy nhanh tiến độ như FTA với Ấn Độ, Indonesia, cũng như mở rộng hợp tác thương mại với Canada.

EU cũng tiếp tục thúc đẩy hợp tác kinh tế với các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam. Việc mở rộng mạng lưới FTA được xem là chiến lược quan trọng nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và giảm rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được đánh giá đang có lợi thế đáng kể tại thị trường EU nhờ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA). Bước sang năm thứ sáu thực thi, EVFTA đã giúp hơn 80% dòng thuế đối với hàng hóa Việt Nam được cắt giảm, tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với nhiều quốc gia chưa có hiệp định thương mại tự do với EU.

Ông Quân cho rằng, Việt Nam hiện có lợi thế đi trước khoảng 3-5 năm so với nhiều đối thủ cạnh tranh khác. Đây là giai đoạn quan trọng để doanh nghiệp Việt tăng tốc mở rộng thị phần tại thị trường châu Âu trước khi EU ký thêm các hiệp định thương mại với các đối tác khác.

“Khoảng thời gian này có ý nghĩa rất lớn. Nếu tận dụng tốt, doanh nghiệp Việt Nam có thể gia tăng đáng kể thị phần tại EU” - ông Quân nhận định.

Quang cảnh hội nghị trực tiếp và trực tuyến giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý I/2026.

Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thích ứng làn sóng tiêu chuẩn xanh mới

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội mở rộng thị trường, EU cũng đang siết chặt các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững - yếu tố ngày càng trở thành rào cản kỹ thuật quan trọng đối với hàng hóa nhập khẩu.

Sau giai đoạn điều chỉnh một số chính sách môi trường do khó khăn kinh tế, EU tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong chiến lược phát triển xanh. Nhiều quy định quan trọng dự kiến sẽ được triển khai mạnh trong giai đoạn 2026 - 2030.

Trong đó đáng chú ý là cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM), quy định chống phá rừng của EU (EUDR) cùng các chính sách liên quan đến thiết kế sinh thái và kinh tế tuần hoàn.

EU cũng đã ban hành các quy định trong khuôn khổ “Đạo luật công nghiệp sạch”, đồng thời dự kiến đưa ra thêm nhiều chính sách mới như hộ chiếu sản phẩm điện tử, quy định về vòng đời sản phẩm và tăng cường tái chế vật liệu. Những chính sách này nhằm giúp EU đạt các mục tiêu môi trường quan trọng vào các mốc năm 2030, 2040 và 2050.

Theo ông Quân, điều này đồng nghĩa với việc các yêu cầu về phát triển bền vững đối với hàng hóa nhập khẩu sẽ ngày càng khắt khe hơn. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thích ứng từ sớm, đặc biệt trong các ngành như dệt may, điện tử, thép, nhôm hay chế biến nông sản.

Ngoài ra, EU cũng đang tăng cường giám sát một số dòng hàng nhập khẩu từ Việt Nam. Trong bối cảnh nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam đang hưởng lợi đáng kể từ EVFTA, nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại như chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc chống lẩn tránh thuế có thể xuất hiện.

Vì vậy, doanh nghiệp cần quản lý chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu, xây dựng hệ thống truy xuất xuất xứ rõ ràng và tuân thủ đầy đủ các quy định của thị trường EU.

Bên cạnh đó, EU cũng siết chặt kiểm soát chất lượng và an toàn sản phẩm. Số lượng cảnh báo vi phạm liên quan đến an toàn thực phẩm và chất lượng hàng hóa nhập khẩu vào EU đã tăng đáng kể trong năm 2025, buộc khối này triển khai chương trình giám sát chặt chẽ hơn đối với hàng nhập khẩu trong năm 2026. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp Việt Nam trong việc nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, kiểm soát quy trình sản xuất và tuân thủ các quy định kỹ thuật của thị trường EU.

Các đại biểu đánh giá, trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là EVFTA, sẽ đóng vai trò quan trọng giúp Việt Nam duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.

Trong vài năm tới, EU vẫn được đánh giá là thị trường đầy tiềm năng cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả thị trường này, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ lưỡng hơn về tiêu chuẩn sản phẩm, quản trị rủi ro thương mại và chiến lược phát triển bền vững, qua đó tận dụng tối đa “cửa sổ vàng” từ EVFTA trước khi lợi thế cạnh tranh dần thu hẹp.