Sáng ngày 23/4, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng - Trưởng Ban Chỉ đạo điều hành giá chủ trì cuộc họp Ban Chỉ đạo về tổng kết công tác quản lý, điều hành giá quý I năm 2026, định hướng công tác điều hành giá những tháng còn lại của năm 2026.

CPI tăng dần, điều hành giá bám sát thị trường

Báo cáo tại cuộc họp điều hành, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, trong quý I/2026, kinh tế thế giới tăng trưởng chậm đi kèm với rủi ro gia tăng từ biến động địa chính trị, năng lượng và tài chính toàn cầu. Đáng chú ý, xung đột tại Trung Đông giữa Mỹ, Israel và Iran đã làm gián đoạn các tuyến vận tải quan trọng từ đó đã gây ra cú sốc tăng giá dầu trên thị trường năng lượng thế giới và làm chi phí logistics tăng mạnh.

Nguy cơ lạm phát quay trở lại gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh vào cuối quý khiến các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thận trọng, giữ nguyên lãi suất điều hành nhằm cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng - Trưởng Ban Chỉ đạo điều hành giá chủ trì cuộc họp. Ảnh: Mạnh Tuấn

Ở trong nước, mặt bằng giá trong quý I/2026 chịu tác động từ cả yếu tố mùa vụ và biến động quốc tế. Thời điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ khiến nhu cầu tiêu dùng, mua sắm và đi lại tăng cao, qua đó đẩy giá hàng hóa và dịch vụ lên trong tháng đầu năm.

Tuy nhiên, nhờ sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và sự chủ động của các địa phương trong việc chuẩn bị nguồn hàng, thị trường không xảy ra tình trạng khan hiếm. Các kế hoạch dự trữ lương thực, thực phẩm và hàng hóa thiết yếu được triển khai hiệu quả, góp phần giữ ổn định cung cầu.

Bước sang tháng 3/2026, áp lực giá tăng rõ rệt hơn khi tác động từ thị trường quốc tế trở nên mạnh mẽ, đặc biệt là giá xăng dầu. Giá nhiên liệu tăng đã kéo theo chi phí sản xuất, vận tải và nguyên vật liệu đầu vào tăng, từ đó lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ.

Số liệu cho thấy, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 1/2026 tăng 0,05% so với tháng trước; tháng 2 tăng 1,14% và tháng 3 tăng 1,23%. Tính chung quý I, CPI tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,63%.

Trước diễn biến này, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chú trọng công tác quản lý, điều hành giá ngay từ đầu năm. Các giải pháp được triển khai theo hướng chủ động, linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường và đảm bảo cân đối cung, cầu, đặc biệt đối với các mặt hàng thiết yếu.

Trong đó, điều hành giá xăng dầu là một trọng tâm quan trọng. Cơ quan quản lý đã bám sát giá thế giới, đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn giá kết hợp với chính sách miễn, giảm thuế để hạn chế mức tăng trong nước. Song song đó, công tác thanh tra, kiểm tra thị trường được tăng cường nhằm ngăn chặn các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý.

Việc điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý cũng được thực hiện thận trọng, có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm giảm áp lực lạm phát, đồng thời hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế.

Dự báo áp lực giá cả và kịch bản lạm phát năm 2026

Theo phân tích của Bộ Tài chính, trong thời gian tới, mặt bằng giá trong nước sẽ tiếp tục chịu áp lực từ nhiều yếu tố. Trước hết là biến động giá nguyên, nhiên vật liệu nhập khẩu do tình hình địa chính trị phức tạp và xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại trên thế giới. Điều này có thể làm chi phí nhập khẩu tăng, từ đó tác động trực tiếp đến giá thành sản xuất trong nước.

Bên cạnh đó, chi phí vận tải quốc tế và nội địa dự kiến tiếp tục tăng theo giá xăng dầu, làm gia tăng chi phí trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Giá vật liệu xây dựng cũng có xu hướng tăng do nhu cầu lớn từ các dự án hạ tầng trọng điểm, trong khi nguồn cung một số vật liệu còn hạn chế và chi phí sản xuất bị ảnh hưởng bởi giá nhiên liệu.

Đối với nhóm lương thực, thực phẩm, giá cả có thể tăng do chi phí đầu vào như thức ăn chăn nuôi, phân bón và vận chuyển tăng. Ngoài ra, rủi ro về an ninh lương thực toàn cầu có thể khiến nhu cầu nhập khẩu gạo gia tăng, từ đó ảnh hưởng đến giá trong nước.

Một số mặt hàng do Nhà nước quản lý cũng dự kiến được điều chỉnh theo lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí. Cụ thể, giá dịch vụ khám chữa bệnh dự kiến tăng do bổ sung chi phí quản lý và điều chỉnh phụ cấp y tế (trực tăng 182%, phẫu thuật, thủ thuật tăng 50%), khiến tổng mức tăng khoảng 8,9% và làm CPI tăng khoảng 0,28%. Thời điểm và mức độ tác động phụ thuộc vào quyết định ban hành giá của Bộ Y tế và các địa phương.

Trong lĩnh vực giáo dục, học phí năm học 2026-2027 dự kiến điều chỉnh theo lộ trình tính đủ chi phí đào tạo, với mức trần đại học công lập tăng bình quân 12,7% và giáo dục nghề nghiệp công lập tăng khoảng 18%. Tác động thực tế đến CPI sẽ phụ thuộc vào mức thu cụ thể của từng cơ sở giáo dục.

Ngoài ra, các yếu tố như biến động tỷ giá, thiên tai, biến đổi khí hậu và điều chỉnh lương cơ sở cũng có thể tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận báo cáo tại cuộc họp. Ảnh: Mạnh Tuấn

Tuy nhiên, cũng có nhiều yếu tố hỗ trợ giảm áp lực lạm phát. Chính phủ đã kịp thời triển khai các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, bao gồm sử dụng quỹ bình ổn, giảm thuế và hỗ trợ ngân sách. Các chính sách giảm thuế, phí tiếp tục được duy trì, góp phần giảm chi phí sản xuất.

Đáng chú ý, một số chính sách hỗ trợ trực tiếp người dân như miễn học phí phổ thông công lập, giảm giá sách giáo khoa và giảm phí dịch vụ hàng hải đã góp phần giảm chi phí sinh hoạt.

Nguồn cung lương thực, thực phẩm trong nước vẫn dồi dào, sản xuất nông nghiệp phục hồi tốt sau thiên tai, giúp ổn định thị trường. Đồng thời, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trong những năm qua cũng góp phần củng cố niềm tin và ổn định kỳ vọng lạm phát.

Trên cơ sở đó, báo cáo của Bộ Tài chính cũng nêu rõ, do giá xăng dầu thế giới tăng mạnh từ tháng 3/2026 bởi ảnh hưởng của xung đột tại Trung Đông và tác động lan tỏa đến giá cước vận chuyển, chi phí logistics và các hàng hóa thiết yếu khác, Bộ Tài chính cập nhật 3 kịch bản lạm phát năm 2026 tăng trong khoảng 4,5%; 5% và 5,5%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm 2026 tăng trong khoảng 5±0,5%. Các tổ chức quốc tế mới đây đã cập nhật dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam khoảng 3,8-4,9%.

Đồng bộ, linh hoạt, kiểm soát kỳ vọng thị trường

Để thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát trong bối cảnh giá xăng dầu biến động tăng cao và trong điều kiện các nguồn lực được thúc đẩy mạnh mẽ để đạt tăng trưởng kinh tế ở mức cao nhất, đồng thời tiếp tục hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân trong những tháng còn lại của năm 2026, Bộ Tài chính kiến nghị triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Theo đó, Thứ trưởng Lê Tấn Cận kiến nghị các bộ, ngành, địa phương tăng cường theo dõi, phân tích diễn biến cung cầu và giá cả các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu như vận tải, logistics, vật liệu xây dựng và lương thực, thực phẩm.

Cùng với đó, cần đảm bảo cân đối cung cầu hàng hóa, nhất là các mặt hàng chiến lược như xăng dầu, điện và nguyên liệu đầu vào. Việc nâng cao chất lượng dự báo thời tiết và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cũng được nhấn mạnh nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Các địa phương được yêu cầu triển khai hiệu quả chương trình bình ổn thị trường, phù hợp với điều kiện thực tế, nhằm giữ ổn định giá cả và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân.

Công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường cần được đẩy mạnh, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá hoặc vi phạm quy định về giá. Đồng thời, tiếp tục triển khai các chính sách giảm thuế, phí để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Chính sách tiền tệ sẽ tiếp tục được điều hành linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra. Bên cạnh đó, việc tăng cường truyền thông minh bạch về giá được xem là giải pháp quan trọng nhằm ổn định kỳ vọng thị trường và tránh những biến động bất thường.