Chiều 21/4, Quốc hội đã thảo luận ở hội trường về Kế hoạch đầu tư công trung hạn, Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và Kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026 – 2030…

Chuyển từ tư duy "giải ngân cao sang hiệu quả cao"

Tham gia ý kiến về Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và đầu tư công trung hạn, đại biểu Phạm Thúy Chinh (đoàn Hải Phòng) đặc biệt nhấn mạnh định hướng "chuyển từ tư duy giải ngân cao sang hiệu quả cao trong đầu tư công". Nhắc lại ý kiến các đại biểu đã phân tích, đại Phạm Thuý Chinh cho rằng vấn đề lớn nhất hiện nay không phải là thiếu vốn mà là do chuẩn bị đầu tư chưa tốt, giải phóng mặt bằng chậm, năng lực thực hiện dự án hạn chế đã gây nên nhiều lãng phí.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh (đoàn Hải Phòng) phát biểu.

Để khắc phục thực tế này, đại biểu đề nghị cần áp dụng cơ chế giải ngân theo kết quả đầu ra, thiết lập nguyên tắc không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau. Cùng với đó là công khai tỷ lệ giải ngân, hiệu quả đầu tư, tránh dàn trải và kiểm soát nợ công, duy trì tỷ lệ nợ công trong ngưỡng an toàn; cơ cấu lại danh mục nợ theo hướng tăng tỷ trọng vay dài hạn trong nước để giảm rủi ro tỷ giá; kiểm soát chặt chẽ các nghĩa vụ nợ tiềm ẩn từ các dự án PPP và doanh nghiệp nhà nước.

Đặc biệt, đánh giá dự án đầu tư công phải bắt buộc theo các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất vốn, điểm hòa vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội. “Không thể tiếp tục tình trạng triển khai dự án lớn nhưng không lượng hóa được hiệu quả”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Phạm Thuý Chinh khẳng định, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững cần có một hệ sinh thái tài chính đồng bộ, trong đó đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt, thị trường vốn giữ vai trò phân bổ hiệu quả và thể chế là nền tảng quyết định. Và nếu không giải quyết đồng thời ba vấn đề: kỷ luật tài khóa, hiệu quả đầu tư và niềm tin thị trường thì dù có huy động được nguồn lực lớn đến đâu, chúng ta vẫn khó đạt được tăng trưởng bền vững. Vì vậy, theo đại biểu, giai đoạn 2026 - 2030 cần có một bước chuyển mạnh từ mở rộng đầu tư sang nâng cao hiệu quả đầu tư, quản lý chi tiêu sang quản trị tài chính công hiện đại.

Các đại biểu trong phiên họp chiều 21/4. Ảnh: Đức Thanh

Xóa bỏ cơ chế "xin - cho", tháo gỡ quy trình thủ tục

Đồng quan điểm về việc siết chặt quản trị, đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) cho rằng cần tiến hành một cuộc cách mạng đổi mới triệt để và thực chất công tác quản trị đầu tư công quốc gia, xóa bỏ triệt để cơ chế “xin – cho” và biến đầu tư công là “chùm khế ngọt” đã và đang là hiện tượng phổ biến, sinh động của tệ tham nhũng. Theo đại biểu, mỗi đồng vốn đầu tư công bỏ ra phải đạt hiệu quả và dù có giảm 30% hay hơn thế nữa, nếu dự án đầu tư chưa thể hiện rõ chủ trương, hiệu quả đầu tư thì cũng phải kiên quyết cắt bỏ.

Về mặt thủ tục, đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn Đà Nẵng) chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất là quy trình, thủ tục đầu tư còn phức tạp, thiếu liên thông, khiến có “những công việc nhỏ nhưng mất một đến hai năm để hoàn tất thủ tục, trong khi thi công chỉ mất vài tháng". Đại biểu đề xuất ưu tiên sửa đổi đồng bộ các luật liên quan theo hướng giảm tối đa các thủ tục trung gian, phân loại dự án theo quy mô và kiên quyết đưa ra khỏi danh mục đối với các dự án mang tính chất “giữ chỗ”.

Vấn đề giải phóng mặt bằng và vật liệu san lấp cũng được nhiều đại biểu quan tâm. Đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) gọi khó khăn trong giải phóng mặt bằng là "khối u trầm kha" do sự khác biệt giữa giá đền bù và giá thị trường. Cùng với đó, sự thiếu hụt cát, đá là một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với các dự án.

Nhìn nhận thực trạng này, đại biểu Nguyễn Duy Minh cho rằng đang tồn tại nghịch lý "Nhà nước dùng ngân sách để mua lại chính tài nguyên của mình với giá cao". Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ cần có cơ chế điều tiết giá hoặc là dự trữ chiến lược. cấp quyền khai thác ngay đối với các mỏ vật liệu. Đại biểu Tô Ái Vang bổ sung kiến nghị chuẩn hóa quy trình kỹ thuật để sử dụng đại trà cát biển cho san lấp cao tốc và thiết lập hệ thống dữ liệu số về trữ lượng cát, đá toàn vùng để điều phối linh hoạt.

Cho phép doanh nghiệp vừa trực tiếp tham gia gói thầu đầu tư công

Về định hướng phân bổ, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị đầu tư công tập trung có trọng tâm, trọng điểm, nhất là đầu tư vùng, không đầu tư dàn trải cho địa phương. “Chúng ta không đầu tư dàn trải cho địa phương nữa mà tập trung liên vùng, đó là một yêu cầu rất bức thiết. Đầu tư hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục tầm quốc gia để cho các tỉnh trong liên vùng đó phát huy”, đại biểu nêu ý kiến.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) phát biểu.

Từ góc độ doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Văn Thân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm đến 97 - 98% số lượng doanh nghiệp cả nước, trong đó khối doanh nghiệp vừa chiếm khoảng 7 - 8%, tức là có khoảng 50 - 60 nghìn doanh nghiệp vừa. Các doanh nghiệp vừa này có thể tham gia vào tất cả những ngành nghề trong đầu tư công.

Do đó, đại biểu tha thiết mong Chính phủ và Quốc hội cho phép các doanh nghiệp này được tham gia 30% trong các gói đầu tư công ở các lĩnh vực mà doanh nghiệp có thể đáp ứng. “Có nghĩa là chúng tôi không làm cho các doanh nghiệp lớn, mà được trực tiếp tham gia vào các dự án do Chính phủ đấu thầu… Chúng tôi cam kết tôn trọng mọi điều kiện mà Chính phủ đưa ra, kể cả trong chỉ định thầu hay đấu thầu” - đại biểu đề nghị.