Giảm tải thủ tục với cách ghi sổ đơn giản

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 58/2026/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ (Thông tư 58). Điểm mới đáng chú ý nhất trong Thông tư 58 là quy định về nhân sự kế toán đã được nới lỏng đáng kể.

Theo đó, doanh nghiệp không còn bị bó buộc phải thuê kế toán trưởng như trước, mà được bố trí người làm kế toán là cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của người đại diện theo pháp luật, người đứng đầu, giám đốc hoặc tổng giám đốc và cấp phó của người đứng đầu, phó giám đốc hoặc tổng giám đốc phụ trách công tác tài chính - kế toán; người đang làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người được giao nhiệm vụ thường xuyên mua - bán tài sản trong doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc thuê dịch vụ làm kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định của pháp luật phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.

Hộ kinh doanh chủ động nghiên cứu chính sách trước khi chuyển đổi lên doanh nghiệp. Ảnh An Thư

Đồng thời, doanh nghiệp cũng không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng. Trường hợp phân công phụ trách kế toán, thì người này được ký thay kế toán trưởng trên các chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính. Theo các chuyên gia, cách làm này giúp nhiều doanh nghiệp gia đình, cơ sở sản xuất nhỏ tiết giảm đáng kể chi phí thuê ngoài và linh hoạt hơn trong quản trị.

Bên cạnh đó, cách ghi chép kế toán cũng được điều chỉnh theo hướng đơn giản, bám sát phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập mà doanh nghiệp lựa chọn.

Với doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, hệ thống chứng từ chủ yếu xoay quanh hóa đơn và các giấy tờ liên quan đến doanh thu. Việc ghi chép cũng được rút gọn, chỉ cần theo dõi trên Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (mẫu số S1-DNSN) là có thể đáp ứng yêu cầu.

Với doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập tính thuế, thì phạm vi chứng từ mở rộng hơn, nhưng vẫn giữ theo hướng tối giản. Ngoài hóa đơn, doanh nghiệp có thể sử dụng thêm bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn cùng các chứng từ khác để làm chứng từ kế toán xác định doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế.

Với trường hợp doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, bộ chứng từ vẫn xoay quanh các yếu tố quen thuộc như hóa đơn, bảng kê và tài liệu liên quan đến doanh thu, chi phí.

Riêng với doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập chịu thuế sẽ yêu cầu hệ thống sổ sách đầy đủ hơn, nhưng doanh nghiệp vẫn sử dụng hóa đơn, bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn và các chứng từ khác để làm chứng từ kế toán xác định doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế.

Từ thực tế công tác tư vấn thuế cho doanh nghiệp, bà Lê Thị Yến - Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội chia sẻ, “điểm nghẽn” lớn nhất của các doanh nghiệp siêu nhỏ lâu nay là năng lực quản trị tài chính và hệ thống kế toán còn nhiều hạn chế. Theo đó, việc chuyển từ mô hình kế toán theo tài khoản sang hình thức ghi sổ đơn giản theo phương pháp tính thuế sẽ giúp giảm tải thủ tục, tạo điều kiện để các mô hình kinh doanh nhỏ dễ dàng hoạt động và chuyển đổi sang khu vực chính thức một cách thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, theo bà Yến, bên cạnh việc nới lỏng điều kiện tổ chức kế toán, cũng cần đi kèm cơ chế kiểm soát phù hợp nhằm bảo đảm tính minh bạch của hệ thống sổ sách, chứng từ kế toán.

Giải phóng áp lực phải vận hành bộ máy phức tạp

Một thay đổi quan trọng khác được quy định tại Thông tư 58 là việc tinh giản nghĩa vụ báo cáo. Cụ thể, doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu sẽ không phải nộp báo cáo tài chính nếu không có yêu cầu cụ thể từ cơ quan quản lý. Trường hợp cần lập báo cáo, hệ thống cũng được rút gọn chỉ còn hai báo cáo cơ bản, gồm báo cáo tình hình tài chính và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi và giảm đáng kể chi phí kế toán.

Ngoài ra, doanh nghiệp siêu nhỏ vẫn có quyền lựa chọn áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu thấy phù hợp hơn với hoạt động của mình. Tuy nhiên, khi đã lựa chọn phương thức này, thì doanh nghiệp phải duy trì ổn định trong suốt năm tài chính và chỉ được thay đổi vào đầu năm tài chính kế tiếp để đảm bảo tính nhất quán.

Bà Lê Thị Yến phân tích, quy định nêu trên giúp doanh nghiệp siêu nhỏ giải phóng hoàn toàn khỏi áp lực phải vận hành một hệ thống kế toán phức tạp để tập hợp hóa đơn, chứng từ chi phí đầu vào. Nghĩa vụ thuế được xác định trực diện, minh bạch trên doanh thu phát sinh, từ đó giảm đáng kể thời gian, chi phí và nhân lực phục vụ công tác kê khai thuế.

Phân tích từ góc nhìn của doanh nghiệp công nghệ, ông Lê Hồng Quang - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Misa khẳng định, chế độ kế toán theo Thông tư 58 phù hợp hơn với doanh nghiệp siêu nhỏ, đồng thời hỗ trợ quá trình chuẩn hóa tài chính, minh bạch số liệu và nâng cao năng lực quản trị.

Đồng quan điểm, ông Bùi Văn Long - Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Gia Huy 68 (xã Yên Thủy, tỉnh Phú Thọ) cho rằng, sự đồng bộ giữa chính sách thuế, chế độ kế toán và phần mềm kế toán của doanh nghiệp công nghệ giúp doanh nghiệp siêu nhỏ vận hành bộ máy gọn nhẹ. Việc không cần duy trì đội ngũ kế toán chuyên sâu tốn kém như khối doanh nghiệp lớn, nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ các quy định của pháp luật sẽ tạo động lực nhiều hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp trong thời gian tới.

“Đặc biệt, các chính sách mới về thuế và chế độ kế toán áp dụng từ năm 2026 đang tạo nền tảng vững chắc, đưa khối doanh nghiệp siêu nhỏ trở thành một động lực tăng trưởng nội sinh mạnh mẽ của nền kinh tế đất nước trong giai đoạn mới” - ông Bùi Văn Long nhấn mạnh.