Triệt phá đường dây trục lợi từ nhập khẩu máy móc cũ

Nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng được xem là giải pháp giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, tận dụng công nghệ phục vụ sản xuất.

Ngày 19/4/2019, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg quy định về nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng. Trong đó quy định rõ, chỉ cho phép nhập khẩu máy móc cũ nhằm phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Cục Hải quan, chính sách này đang bộc lộ nhiều kẽ hở, bị một số doanh nghiệp lợi dụng để hợp thức hóa hồ sơ, nhập khẩu máy móc cũ không đủ điều kiện rồi đưa vào tiêu thụ thương mại trong nước. Thực tế này không chỉ gây thất thu ngân sách, tạo cạnh tranh không lành mạnh, mà còn tiềm ẩn nguy cơ lớn về môi trường, khi các thiết bị lạc hậu, tiêu hao năng lượng cao, không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật được đưa vào vận hành.

Công chức Hải quan kiểm tra máy móc nhập khẩu. Ảnh tư liệu

Trước nguy cơ phát sinh vi phạm, Cục Hải quan đang triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát, siết chặt từ khâu thông quan đến hậu kiểm, quyết tâm không để chính sách bị lợi dụng.

Qua công tác kiểm tra, kiểm soát, lực lượng hải quan ghi nhận vi phạm trong nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng không mang tính cục bộ, mà xuất hiện trên nhiều tuyến, nhiều địa bàn.

Các vi phạm tập trung chủ yếu tại tuyến đường bộ, đặc biệt là các cửa khẩu giáp Trung Quốc như Hữu Nghị (Lạng Sơn), cửa khẩu giáp Campuchia như Mộc Bài (Tây Ninh). Bên cạnh đó, các tuyến cảng biển với lưu lượng hàng hóa lớn như Hải Phòng; Cát Lái, Cái Mép (TP. Hồ Chí Minh), Hà Tiên (An Giang) cũng được xác định là địa bàn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Không chỉ dừng lại ở khâu nhập khẩu, nhiều vi phạm còn bị phát hiện tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, nơi máy móc, thiết bị sau khi thông quan được đưa vào lắp đặt hoặc tiêu thụ trái phép.

Cụ thể, vừa qua, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) đã phát hiện 1 doanh nghiệp trong thời gian từ năm 2021 đến năm 2025 đã mở tờ khai nhập khẩu 325 máy móc đã qua sử dụng (máy cắt kim loại, máy cắt dây kim loại bằng tia lửa điện, máy đục lỗ bằng phương pháp phóng điện, máy xung điện cắt kim loại, máy khoan CNC và máy gia công trung tâm CNC), với tổng trị giá khai báo hải quan trên 18 tỷ đồng. Sau đó, doanh nghiệp này bán 235 máy móc đã qua sử dụng cho 140 doanh nghiệp, với tổng trị giá trên 23 tỷ đồng, thu lợi bất chính trên 8 tỷ đồng.

Tiếp tục mở rộng điều tra, Chi cục Điều tra chống buôn lậu phát hiện 1 doanh nghiệp trong năm 2025 đã mở 3 tờ khai nhập khẩu 48 máy móc đã qua sử dụng (máy cắt kim loại, máy cắt dây kim loại bằng tia lửa điện, máy đục lỗ bằng phương pháp phóng điện và máy gia công trung tâm CNC), với tổng trị giá khai báo hải quan là 4,4 tỷ đồng. Sau khi nhập về, doanh nghiệp này bán 13 máy móc đã qua sử dụng cho 13 doanh nghiệp, với tổng trị giá 1,39 tỷ đồng, thu lợi bất chính gần 600 triệu đồng.

Nhận thấy 2 vụ việc có dấu hiệu của tội phạm, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã trao đổi với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (Vụ 3) về việc xử lý vụ việc theo quy định của pháp luật. Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã ban hành 2 quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội buôn lậu theo Điều 188 Bộ luật Hình sự (năm 2015) liên quan đến 2 doanh nghiệp trên.

Siết chặt kiểm soát từ thông quan đến hậu kiểm

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, lãnh đạo Chi cục Điều tra chống buôn lậu cho hay, qua thực tiễn kiểm tra, kiểm soát, lực lượng Hải quan đã nhận diện và chỉ ra hàng loạt phương thức, thủ đoạn trục lợi chính sách trong nhập khẩu máy móc đã qua sử dụng.

Phổ biến nhất là khai sai tình trạng hàng hóa. Nhiều doanh nghiệp khai nhập khẩu máy mới 100% để được phân luồng xanh, trong khi thực tế là máy đã qua sử dụng. Một số doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu, doanh nghiệp chế xuất lợi dụng cơ chế quản lý rủi ro để thực hiện hành vi gian dối.

Bên cạnh đó, có doanh nghiệp không có nhà xưởng, không hoạt động sản xuất, nhưng vẫn gian dối về mục đích nhập khẩu, lập khống hồ sơ, hợp đồng ủy thác nhập khẩu để thông quan, sau đó bán thương mại trong nước.

Một thủ đoạn khác là nhập khẩu rời rạc từng chi tiết, bộ phận máy móc, "né" quy định về nhập khẩu dây chuyền đồng bộ, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xác định bản chất hàng hóa.

Trước thực trạng trên, Cục Hải quan đã chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ tăng cường kiểm tra, kiểm soát toàn diện đối với hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng.

Theo đó, lực lượng hải quan sẽ siết chặt kiểm soát từ khâu thông quan đến hậu kiểm. Trọng tâm là nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro, tăng cường kiểm tra thực tế đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn; siết chặt khâu xác định tình trạng hàng hóa, năm sản xuất, công nghệ; đẩy mạnh kiểm tra sau thông quan, thanh tra chuyên ngành đối với doanh nghiệp có rủi ro cao.

Song song đó, lực lượng hải quan tiếp tục đẩy mạnh đấu tranh chuyên án, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại.

Theo đánh giá của Cục Hải quan, việc siết chặt nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng nhằm bịt kín kẽ hở, bảo vệ môi trường kinh doanh, không nhằm gây khó cho doanh nghiệp chân chính, mà hướng tới bảo vệ môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, khuyến khích đầu tư công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường.