Thương mại xuyên biên giới gia tăng

Việc Bộ Tài chính đưa dự thảo Thông tư ra lấy ý kiến diễn ra trong bối cảnh hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới và vận chuyển quốc tế tiếp tục tăng tốc, kéo theo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống quản lý hải quan. Mục tiêu là giảm thủ tục, tăng tự động hóa và thúc đẩy lưu thông hàng hóa nhanh hơn, minh bạch hơn.

Cán bộ hải quan thông quan hàng hoá cho doanh nghiệp. Ảnh: TL

Một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay là bảo đảm sự đồng bộ giữa khuôn khổ pháp lý với mô hình tổ chức mới của ngành Hải quan sau khi sắp xếp theo ba cấp gồm: Cục Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực và Hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu.

Sự thay đổi về mô hình tổ chức không đơn thuần là điều chỉnh bộ máy mà kéo theo yêu cầu cập nhật thẩm quyền xử lý, quy trình nghiệp vụ và trách nhiệm thực thi ở từng cấp quản lý. Nếu không điều chỉnh đồng bộ về thể chế, nguy cơ phát sinh chồng chéo, kéo dài xử lý hồ sơ và gia tăng chi phí tuân thủ là hiện hữu.

Ở góc độ doanh nghiệp, những bất cập trong quy trình hiện hành đã bộc lộ rõ. Một số thủ tục vẫn phụ thuộc hồ sơ giấy, yêu cầu tiếp xúc trực tiếp giữa người khai hải quan với cơ quan quản lý, làm giảm tốc độ lưu chuyển hàng hóa.

Tại các kho hàng bưu chính, chuyển phát nhanh quốc tế, việc giám sát ở nhiều khâu vẫn chưa được tự động hóa hoàn toàn, khiến thời gian xử lý chưa tương xứng với nhu cầu tăng trưởng của thị trường logistics hiện đại.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Thông tư được kỳ vọng trở thành công cụ pháp lý giúp tái cấu trúc quy trình theo hướng số hóa và giảm tối đa các thao tác hành chính không cần thiết.

Cải cách để giảm chi phí, tăng tốc thông quan

Điểm đáng chú ý của dự thảo nằm ở định hướng cải cách theo chiều sâu thay vì điều chỉnh cục bộ.

Nhóm giải pháp đầu tiên tập trung rà soát toàn bộ hệ thống thuật ngữ, tên gọi đơn vị, chức danh và thẩm quyền để bảo đảm thống nhất với mô hình tổ chức mới của ngành Hải quan, đồng thời cập nhật các căn cứ pháp lý mới nhằm tránh xung đột trong thực thi.

Nhóm giải pháp thứ hai hướng đến điện tử hóa toàn diện quy trình thủ tục. Theo đó, dự thảo bổ sung yêu cầu xác thực định danh điện tử đối với người khai hải quan, mở rộng sử dụng chứng từ điện tử và chuẩn hóa điều kiện kỹ thuật kết nối hệ thống. Đây được xem là nền tảng để giảm phụ thuộc hồ sơ giấy và hạn chế tối đa các khâu xử lý thủ công.

Ở nhóm giải pháp thứ ba, cơ quan soạn thảo lựa chọn hướng tiếp cận tinh gọn thủ tục bằng cách loại bỏ các quy định đã được điều chỉnh tại văn bản pháp luật cấp cao hơn, đồng thời bãi bỏ những quy trình riêng đối với hàng quá cảnh, hàng chuyển cửa khẩu qua chuyển phát nhanh để áp dụng theo cơ chế quản lý thống nhất.

Nhóm giải pháp cuối cùng tập trung xử lý các vướng mắc phát sinh trong thực tế nghiệp vụ, đặc biệt là các nội dung liên quan đến miễn kiểm tra chuyên ngành, xác định đối tượng miễn thuế, cũng như hoàn thiện quy trình thu nộp thuế, phí và lệ phí. Nếu được ban hành và triển khai hiệu quả, dự thảo Thông tư giúp nâng cao năng lực quản lý nhà nước, tạo thêm dư địa giảm thời gian thông quan, tiết kiệm chi phí logistics và tăng tính dự báo cho hoạt động xuất nhập khẩu.