Tăng trưởng nhưng chưa lan tỏa

Khép lại năm 2025, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) Việt Nam ghi nhận sự phục hồi rõ nét cả về quy mô lẫn nhịp độ phát hành.

Theo số liệu của FiinRatings, tổng giá trị phát hành TPDN trong năm 2025 đạt 644,3 nghìn tỷ đồng, tăng 35,5% so với năm trước. Tuy nhiên, động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ một số nhóm ngành nhất định như ngân hàng, bất động sản và dịch vụ chứng khoán, trong khi hoạt động phát hành của nhiều doanh nghiệp phi tài chính vẫn ở mức khiêm tốn. Điều này cho thấy thị trường chưa bước vào giai đoạn mở rộng toàn diện mà đang trong quá trình sàng lọc.

Triển vọng thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2026 vẫn tích cực, với xu hướng cải thiện chất lượng và sự sôi động trở lại. Ảnh: An Thư

Xét về cơ cấu, phát hành riêng lẻ tiếp tục chiếm ưu thế với tỷ trọng lên tới 91,4% tổng giá trị phát hành, trong khi phát hành ra công chúng chỉ chiếm 8,6%. Thực tế này phản ánh xu hướng doanh nghiệp vẫn ưu tiên tiếp cận nhóm nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư chuyên nghiệp, những đối tượng có khả năng thẩm định rủi ro tốt hơn, thay vì mở rộng sang kênh đại chúng vốn đòi hỏi tiêu chuẩn minh bạch cao và chi phí tuân thủ lớn.

Dù quy mô phát hành đã cải thiện, tổng dư nợ TPDN đang lưu hành mới đạt khoảng 1,41 triệu tỷ đồng, tương đương 11,4% GDP. Mức này thấp hơn đáng kể so với đỉnh 18,3% GDP giai đoạn 2020 - 2021 và vẫn còn cách xa mục tiêu 20% GDP mà Chính phủ đặt ra. Khoảng cách này cho thấy dư địa phát triển của thị trường còn lớn, song đi kèm với đó là yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và kỷ luật thị trường.

Trong bức tranh chung, nhóm ngân hàng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt khi chiếm khoảng 66% tổng giá trị phát hành năm 2025. Trong bối cảnh tín dụng "đầu vào ít, đầu ra nhiều", trái phiếu trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, giúp các ngân hàng chủ động cân đối nguồn vốn và đáp ứng các chuẩn mực quản lý mới.

Ngành bất động sản ghi nhận mức tăng trưởng phát hành khoảng 58%, chiếm 23% tổng giá trị toàn thị trường, cho thấy những tín hiệu phục hồi nhất định sau giai đoạn điều chỉnh mạnh.

Về số lượng, có 122 doanh nghiệp phát hành trái phiếu trong năm 2025, nâng tổng số tổ chức có trái phiếu lưu hành lên 321 doanh nghiệp tính đến cuối năm. So với giai đoạn cao điểm trước đây, mức độ tham gia của doanh nghiệp đã được cải thiện nhưng vẫn mang tính thận trọng, phản ánh xu hướng phục hồi có chọn lọc của thị trường.

Chính sự phục hồi mang tính chọn lọc này cho thấy thị trường TPDN đang bước sang một giai đoạn tăng trưởng mới, trong đó trọng tâm không còn đặt nặng vào mở rộng quy mô mà chuyển dần sang nâng cao chất lượng tín dụng và tính bền vững.

Chuẩn mực thị trường được nâng cao

Bước sang năm 2026, triển vọng thị trường được đánh giá tiếp tục tích cực khi TPDN ngày càng khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho khu vực doanh nghiệp. Xu hướng thắt chặt tín dụng ngân hàng, cùng với mặt bằng lãi suất cho vay có dấu hiệu nhích lên, được kỳ vọng sẽ thúc đẩy nhu cầu đa dạng hóa nguồn vốn, qua đó gia tăng vai trò của thị trường trái phiếu.

Dù triển vọng chung được đánh giá tích cực, khả năng tiếp cận thị trường trong thời gian tới vẫn sẽ phân hóa mạnh giữa các nhóm doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, mức xếp hạng tín nhiệm tốt và hồ sơ minh bạch sẽ có lợi thế rõ rệt. Ngược lại, các doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính cao, dòng tiền yếu hoặc quản trị rủi ro hạn chế sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc huy động vốn qua kênh trái phiếu.

Các thay đổi trong khung pháp lý được kỳ vọng tạo ra bước chuyển quan trọng. Việc áp dụng ngưỡng đòn bẩy tài chính theo Luật Doanh nghiệp sửa đổi, mở rộng yêu cầu xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu phát hành cho nhà đầu tư cá nhân (ngoại trừ trái phiếu ngân hàng), cùng với cơ chế giám sát chặt chẽ hơn về mục đích sử dụng vốn và nghĩa vụ công bố thông tin, được xem là những yếu tố then chốt nhằm nâng cao kỷ luật thị trường và hạn chế rủi ro mang tính hệ thống.

Ở phía cầu, các chuyên gia nhận định, sự phát triển của cơ sở nhà đầu tư tổ chức sẽ là yếu tố hỗ trợ then chốt cho tính ổn định của thị trường TPDN trong trung hạn. Việc triển khai Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, cùng với việc mở rộng quy mô các quỹ mở và đưa xếp hạng tín nhiệm vào quy trình phân bổ tài sản, quản trị rủi ro, được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng hấp thụ của thị trường đối với các đợt phát hành có chất lượng cao.

Từ góc nhìn thị trường, trao đổi với phóng viên, bà Hoàng Việt Phương - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm S&I (S&I Ratings) cho rằng, dù hoạt động phát hành TPDN đã có dấu hiệu hồi phục nhờ môi trường lãi suất thuận lợi và tăng trưởng tín dụng cao trong thời gian qua, thị trường vẫn chưa thực sự bứt phá do những tồn tại của chu kỳ trước chưa được xử lý triệt để. Theo bà, việc các quy định pháp lý ngày càng chặt chẽ và chú trọng hơn đến quyền lợi nhà đầu tư trong năm 2025 đã góp phần củng cố niềm tin, tạo nền tảng cho nhu cầu phát hành dần phục hồi.

Bà Phương nhận định, Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư hạ tầng lớn, kéo theo nhu cầu vốn trung và dài hạn gia tăng mạnh. Điều này mở ra dư địa đáng kể cho thị trường TPDN, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp phát hành trong việc chứng minh uy tín, năng lực tài chính và mức độ minh bạch.