Xác lập mô hình tăng trưởng mới để đưa nền kinh tế tăng tốc

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là động lực chính

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là một sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước ngoặt trong tiến trình phát triển của đất nước. Các dự thảo Văn kiện trình Đại hội không chỉ tổng kết chặng đường 5 năm qua, mà còn định hình tư duy chiến lược, tầm nhìn đưa đất nước tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Điểm mới xuyên suốt và quan trọng trong dự thảo Văn kiện Đại hội lần này là việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, chứ không chỉ đổi mới mô hình tăng trưởng. Đây là điểm khác biệt căn bản so với Văn kiện tại các kỳ Đại hội trước. Nếu trước đây, trọng tâm chủ yếu là chuyển dịch cơ cấu, tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, thì lần này, dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đặt vấn đề ở tầm cao hơn: xác lập một mô hình tăng trưởng mới để thích ứng với các chuyển đổi lớn của thế giới và yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ khả thi nếu đầu tư đủ mạnh, lao động đủ năng suất. Ảnh: Đức Thanh

Theo đó, mô hình tăng trưởng mới được xác lập trên những trụ cột rõ ràng. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chính, là nội dung trung tâm của mô hình phát triển đất nước. Kinh tế tư nhân lần đầu tiên được khẳng định là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”, cùng với việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và khai thác hiệu quả lợi thế của hội nhập quốc tế sâu rộng.

Tại Họp báo quốc tế về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, chiều 14/1/2026, Ủy viên Bộ Chính trị Nguyễn Xuân Thắng - Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, chúng ta không thể chỉ tăng trưởng dựa vào các nguồn lực đầu vào, các lợi thế so sánh giá trị thấp như lao động, tài nguyên đất đai. Thay vào đó, phải lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, có như vậy mới tạo ra được năng suất, chất lượng, khả năng cạnh tranh của nền kinh tế.

“Cơ bản nhất chính là khoa học công nghệ, là năng suất, ứng dụng công nghệ vào những lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đi thẳng với tư cách, lợi thế của một quốc gia đi sau vào những ngành như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây. Thậm chí, chúng tôi cũng đã suy nghĩ đến cả phát triển các công nghệ siêu lượng tử, chứ không thể đi theo kiểu như trước đây nữa” - ông Nguyễn Xuân Thắng khẳng định.

Cần bước nhảy vọt về năng suất lao động, quy mô và hiệu quả đầu tư

Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã làm rõ các yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể. Theo đó, các động cơ tăng trưởng như đất đai, tài nguyên, lao động, xuất khẩu, thị trường trong nước, đầu tư... và năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) phải được huy động đồng bộ dưới khung đổi mới sáng tạo, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số. Điểm mới so với các giai đoạn trước là trên nền tảng phát triển hiện nay, nhất là cuối nhiệm kỳ Đại hội XIII, đất nước có đủ dư địa để dự kiến đạt tốc độ tăng trưởng 2 con số trong nhiệm kỳ tới.

Muốn vậy, trước hết, tỷ lệ đầu tư trên GDP cần vượt ngưỡng 40%. Trước đây, Việt Nam duy trì mức đầu tư khoảng 30 - 35% GDP, chủ yếu tập trung vào các động lực truyền thống. Mô hình mới đòi hỏi nâng cao quy mô đầu tư hiệu quả, mở rộng kênh tài chính xanh, trái phiếu công nghệ và quỹ mạo hiểm đổi mới sáng tạo. Song, hệ số sử dụng vốn (ICOR) phải duy trì ở mức khoảng 4,5 - nghĩa là cần 4,5 đồng vốn đầu tư để tạo ra 1 đồng GDP tăng thêm. Để nâng cao hiệu quả đầu tư, cần siết chặt lựa chọn dự án, áp dụng tự động hóa, số hóa quy trình sản xuất và quản trị dự án nghiêm ngặt...

Yêu cầu thứ hai là để đạt tốc độ tăng trưởng GDP ở mức 2 con số, năng suất lao động phải tăng 8,5%/năm. Đây là bước nhảy vọt so với mức 5 - 6% hiện nay. Để hiện thực hóa, cần đào tạo kỹ sư số, chuyên gia nghiên cứu và phát triển (R&D), cán bộ quản lý dự án công nghệ cao; đồng thời xây dựng cơ chế liên kết đào tạo viện - trường - doanh nghiệp để thu hẹp khoảng cách kỹ năng.

Thứ ba, TFP phải đóng góp trên 5,6 điểm phần trăm trong cơ cấu tăng trưởng. TFP phản ánh hiệu quả sử dụng vốn và lao động cùng tác động của đổi mới sáng tạo. Để nâng TFP, Việt Nam phải xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư R&D, tăng cường liên kết chuỗi giá trị toàn cầu và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật phải trở thành công cụ hằng ngày trong quản trị doanh nghiệp và quy hoạch phát triển.

Thứ tư, cơ cấu lại nền kinh tế tập trung vào công nghiệp nền tảng, công nghiệp lõi, chiến lược, công nghiệp xanh, nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng và kinh tế số. Mỗi ngành, mỗi dự án phải đạt chuẩn phát thải thấp và quản trị thông minh ngay từ bước thiết kế. Khung chính sách gồm ưu đãi thuế R&D, tín dụng ưu đãi, quỹ đầu tư mạo hiểm và cải cách hành chính để rút ngắn thời gian cấp phép chính là “chất xúc tác” cho mô hình tăng trưởng mới.

Dư địa tốt để đạt tăng trưởng 2 con số

Có thể nói, mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ khả thi nếu đầu tư đủ mạnh, lao động đủ năng suất và TFP đủ cao, khai thác có hiệu quả thị trường trong và ngoài nước. Thành công phụ thuộc vào sự đồng bộ của chính sách, năng lực thể chế và quyết tâm đổi mới. Khi mô hình tăng trưởng mới vận hành thông suốt, Việt Nam không chỉ đạt tốc độ tăng trưởng 2 con số, mà còn tạo nền tảng bền vững cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cũng theo Ủy viên Bộ Chính trị Nguyễn Xuân Thắng, mặc dù gặp nhiều khó khăn, bão lũ, nhưng năm 2025, Việt Nam vẫn đạt tốc độ tăng trưởng 8,02%. Điều này cho thấy dư địa và nguồn lực có thể huy động cho phát triển là rất tốt. Hiện nay, có 6 tỉnh/thành phố đạt tốc độ tăng trưởng trên 10%, trong đó có những địa phương tăng trưởng 12 - 13%, 20 địa phương đạt trên 8%... Như vậy, chúng ta có niềm tin về nền tảng để đạt được tăng trưởng 2 con số nếu làm tốt các quyết sách chiến lược.

Trong đó bao gồm các nghị quyết được Bộ Chính trị ban hành thời gian qua về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; hội nhập quốc tế; đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; phát triển kinh tế tư nhân; phát triển kinh tế nhà nước; đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phát triển văn hóa. Đây là những giải pháp rất cụ thể, mới mẻ, mang tính đột phá về tư duy, cũng chính là tinh thần của văn kiện Đại hội XIV, đã được thực hiện ngay trước thềm Đại hội và sau Đại hội sẽ được triển khai mạnh mẽ hơn.