Sáng ngày 11/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp báo thường kỳ cung cấp thông tin về tình hình ngành trong 2 tháng đầu năm 2026, các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Xuất khẩu nông sản có thể thiệt hại 1-8 tỷ USD

Báo cáo tại cuộc họp, ông Trần Gia Long - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lên các kịch bản ảnh hưởng của ngành Nông nghiệp trước diễn biến xung đột Trung Đông.

Theo ông Long, xung đột lần này tại khu vực Trung Đông làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, nhất là tuyến vận chuyển hàng sang châu Âu, chi phí năng lượng và vận tải quốc tế. Điều này ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nông sản Việt Nam.

Theo đó, với kịch bản xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm khoảng 182 triệu USD, châu Âu mất 770 triệu USD và châu Phi là 91 triệu USD.

Kịch bản xung đột kéo dài 3 tháng, mức thiệt hại với xuất khẩu nông sản Việt khoảng 3 - 3,5 tỷ USD. Trong đó, hàng xuất sang Trung Đông giảm 500-600 triệu USD, Bắc Phi 200 - 250 triệu USD và châu Âu là 1,5 - 1,6 tỷ USD.

Trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài một năm, xuất khẩu sang khu vực này sẽ bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi giảm ít nhất 50 - 60%. Điều này có thể khiến tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt giảm 7 - 8 tỷ USD, tương đương 0,1 - 0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của ngành.

Theo ông Trần Gia Long, các kịch bản trên mới mang tính dự báo nhằm phục vụ công tác điều hành và chuẩn bị phương án ứng phó. Các đơn vị chuyên môn sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình, tham mưu lãnh đạo Bộ xây dựng các giải pháp điều hành phù hợp, trong đó có việc điều chỉnh cơ cấu thị trường và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro.

Hạt điều là một trong những mặt hàng chủ lực xuất khẩu sang Trung Đông của Việt Nam. Ảnh: TL

Xung đột sẽ tác động đến mặt hàng xuất khẩu truyền thống

Đánh giá thêm về vấn đề này, ông Lê Bá Anh - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông dao động khoảng 1,4 - 1,5 tỷ USD mỗi năm.

Các mặt hàng chủ lực gồm: rau quả khoảng 170 triệu USD, cà phê 122 triệu USD, hạt điều khoảng 490 triệu USD, hồ tiêu 185 triệu USD và thủy sản khoảng 400 triệu USD (số liệu năm 2025).

Mặc dù vậy, tỷ trọng xuất khẩu sang Trung Đông hiện chỉ chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam ra toàn cầu. Trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 206 triệu USD, bình quân mỗi tháng hơn 100 triệu USD. Do đó, khi xung đột xảy ra trong giai đoạn này, chắc chắn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp đang xuất khẩu hàng hóa vào thị trường Trung Đông.

Bên cạnh tác động trực tiếp, xung đột quân sự còn gây ra nhiều hệ lụy khác đối với chuỗi cung ứng. Trước hết là nguy cơ gián đoạn vận tải, thời gian vận chuyển kéo dài. Một số hãng tàu biển đã thông báo tạm ngừng hoặc hạn chế vận chuyển tới khu vực Trung Đông. Đồng thời, chi phí bảo hiểm hàng hải tại các khu vực có xung đột tăng mạnh, làm gia tăng chi phí logistics.

Những yếu tố này ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt đối với các mặt hàng cần container lạnh như thủy sản, rau quả tươi. Ngoài các chi phí trực tiếp như vận chuyển, thời gian giao hàng và bảo hiểm tăng, các chi phí gián tiếp cũng gia tăng do giá dầu thế giới biến động, kéo theo chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tăng lên.

Đây là những khó khăn có thể ảnh hưởng đến việc duy trì xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Đông nếu xung đột kéo dài, đồng thời tác động lan tỏa đến chuỗi cung ứng và chi phí sản xuất của nhiều mặt hàng xuất khẩu khác.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp.

Chủ động các phương án ứng phó khi chuỗi cung ứng đứt gãy

Tuy nhiên, theo ông Lê Bá Anh, Việt Nam vẫn có khả năng linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu, năm nay một số thị trường lớn đang có điều kiện thuận lợi hơn. Ví dụ, thị trường Mỹ đang tích cực hơn nhờ các điều chỉnh về thuế, trong khi thuế đối với tôm và một số mặt hàng thủy sản cũng được điều chỉnh theo hướng thuận lợi.

Bên cạnh đó, các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn là những điểm đến quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam chuyển hướng và đa dạng hóa xuất khẩu khi cần thiết.

Ngoài ra, các đơn vị chuyên môn đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình, đồng thời phối hợp với Bộ Công thương, Bộ Tài chính và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để cập nhật thông tin thị trường. Trên cơ sở đó, sẽ tham mưu cho lãnh đạo bộ các giải pháp phù hợp, đồng thời đưa ra khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhằm chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu.

Ông Trần Gia Long cho biết thêm, dự báo tình hình thế giới tiếp tục biến động phức tạp, khó lường và có khả năng tác động tới ngành Nông nghiệp, đặc biệt là vấn đề chi phí sản xuất, xuất khẩu, đảm bảo an ninh lương thực…

"Trước tình hình đó, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các bộ ngành, địa phương rà soát các nhiệm vụ trọng tâm trong quý I và năm 2026 để ưu tiên nguồn lực, tập trung chỉ đạo, thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ cấp bách, chủ động các phương án ứng phó khi chuỗi cung ứng đứt gãy do xung đột quân sự leo thang, tạo đà cho sự phát triển những tháng cuối năm" - ông Long nói.

Đặc biệt, ông Long lưu ý các địa phương chủ động theo dõi thông tin, phương án ứng phó trước diễn biến khó lường trên thị trường thế giới khi xung đột quân sự leo thang tại Trung Đông và diễn biến chính sách thuế quan của chính quyền Hoa Kỳ.

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, năm 2026 mở ra trong bối cảnh đan xen cơ hội và thách thức: thị trường quốc tế biến động nhanh, yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng - truy xuất - phát triển xanh ngày càng cao; chuỗi cung ứng và logistics chịu tác động bởi căng thẳng khu vực.

Do đó, ngành Nông nghiệp sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện thể chế, thúc đẩy khoa học công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số đến mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Việc chuyển tập trung vào các thị trường truyền thống và chuyển hướng sang thị trường khác có thể bù đắp 2% kim ngạch xuất khẩu trực tiếp từ Trung Đông.

Đồng thời, việc theo dõi sát diễn biến thị trường và kịp thời điều chỉnh chính sách cũng sẽ được tăng cường nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng của ngành