Trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu vừa duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, vừa thúc đẩy tăng trưởng cao, các phát biểu chính sách gần đây của lãnh đạo Chính phủ sau khi kiện toàn bộ máy cho thấy, ưu tiên hàng đầu vẫn là giữ vững ổn định vĩ mô làm nền tảng cho tăng trưởng. Theo đánh giá của giới chuyên gia, đây là cách tiếp cận hợp lý, bởi ổn định vĩ mô chính là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin thị trường và tạo dư địa cho các chính sách hỗ trợ tăng trưởng phát huy hiệu quả.
TS. Nguyễn Bá Hùng - Chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cho biết, trong thời gian vừa qua, Chính phủ rất chủ động trong việc sử dụng chính sách tài khóa lới lỏng, sử dụng công cụ ngân sách để thúc đẩy tăng trưởng. Trong đó, bên cạnh đầu tư công có các khoản chi ngân sách chi cho xã hội, cho giáo dục và khoa học công nghệ, tức là Chính phủ chủ trương sẵn sàng dùng các công cụ tài khóa để thúc đẩy hoạt động kinh tế trong thời gian tới. Đây là một động lực cho tăng trưởng thời gian tới.
 |
| Đẩy mạnh đầu tư công vào lĩnh vực hạ tầng giao thông không chỉ kích thích tăng trưởng ngắn hạn, mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Ảnh: Đức Thanh |
Thêm vào đó, hiện nay, Việt Nam đang có vị thế tương đối thuận lợi để triển khai chính sách tài khóa theo hướng hỗ trợ tăng trưởng. Dư địa tài khóa vẫn còn khá lớn khi tỷ lệ nợ công trên GDP duy trì xu hướng giảm trong những năm gần đây, ước tính đến cuối năm 2025 chỉ khoảng 35% GDP, thấp hơn đáng kể so với ngưỡng trần 60% do Quốc hội cho phép. Điều này cho phép Chính phủ có thêm không gian để gia tăng chi tiêu một cách chủ động, có kiểm soát.
Vị chuyên gia của ADB cho rằng, vấn đề quan trọng đặt ra không phải là có mở rộng tài khóa hay không, mà là sử dụng công cụ này như thế nào cho hiệu quả. Theo ông, trong năm 2026, đầu tư công sẽ tiếp tục là một trong những kênh quan trọng và hiệu quả nhất. Việt Nam hiện vẫn còn thiếu hụt lớn về hạ tầng, từ giao thông, logistics đến hạ tầng số và năng lượng. Việc đẩy mạnh đầu tư công vào các lĩnh vực này không chỉ giúp kích thích tổng cầu trong ngắn hạn, mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Cải cách thể chế đem lại các tác động tích cực cho triển vọng tăng trưởngTheo ADB, kinh tế Việt Nam vẫn cho thấy khả năng chống chịu mặc dù triển vọng còn nhiều khó khăn và bất ổn do khó khăn của kinh tế toàn cầu, đặc biệt là xung đột ở Trung Đông và thuế quan của Mỹ. Những nỗ lực tinh giản thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý có thể hỗ trợ kích thích tăng trưởng trong ngắn hạn và phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn. Nếu được triển khai tốt, những cải cách này có thể nâng cao hiệu quả khu vực công, cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế. |
Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần nâng cao hiệu quả sử dụng chính sách này thông qua cơ cấu chi phù hợp. Bên cạnh đầu tư công, cần ưu tiên các khoản chi có thể triển khai và giải ngân nhanh trong năm như chi cho an sinh xã hội, khoa học - công nghệ. Đặc biệt, cần chú trọng đến chất lượng và tiến độ thực hiện dự án. Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều dự án đầu tư công kéo dài, thậm chí lên tới hàng chục năm, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Do đó, cần ưu tiên lựa chọn các dự án thực sự cấp thiết, có tác động lan tỏa lớn, đồng thời cải thiện khâu chuẩn bị và tổ chức thực hiện để rút ngắn thời gian triển khai, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư.
Cũng có ý kiến lo ngại việc mở rộng chính sách tài khóa có thể gây rủi ro cho ổn định vĩ mô. Chia sẻ quan điểm về lo ngại này, TS. Nguyễn Bá Hùng khẳng định: “Tôi cho rằng áp lực này hiện không quá lớn. Thứ nhất, các chỉ tiêu an toàn nợ công của Việt Nam vẫn đang trong ngưỡng an toàn, tạo dư địa cho việc tăng chi tiêu hợp lý. Thứ hai, chi đầu tư công chủ yếu đi vào khu vực kinh tế thực, thông qua việc tạo ra nhu cầu đối với hàng hóa, dịch vụ và lao động phục vụ các dự án. Vì vậy, tác động của nó mang tính thúc đẩy tăng trưởng nhiều hơn là gây mất cân đối vĩ mô, nếu được điều hành một cách thận trọng và hiệu quả”.
Trong bối cảnh xung đột Trung Đông đang gây ra cú sốc năng lượng toàn cầu cùng với những bất định cả thương mại và địa chính trị hiện hữu trên thế giới, yêu cầu phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa liên tục được nhấn mạnh để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng.
Bình luận về vấn đề này, TS. Nguyễn Bá Hùng cho biết, biến động giá năng lượng hiện nay là một “cú sốc chi phí”, tác động trực tiếp đến cả cung và cầu của nền kinh tế. Bài toán đặt ra là làm thế nào vừa kiểm soát được lạm phát, vừa duy trì được đà tăng trưởng trong bối cảnh chi phí gia tăng.
Trước hết, về phía chính sách tài khóa, ông đánh giá cao việc Chính phủ đã phản ứng kịp thời, nhanh chóng triển khai các biện pháp hỗ trợ, bình ổn giá, đặc biệt với xăng dầu là phù hợp trong điều kiện còn dư địa ngân sách. Những biện pháp này giúp giảm bớt áp lực chi phí đầu vào, góp phần ổn định cung - cầu trên thị trường, qua đó hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và duy trì tăng trưởng, nhất là đối với khu vực kinh tế nội địa. Tuy nhiên, khi triển khai các chương trình đầu tư công quy mô lớn trong năm 2026, chính sách tài khóa cần được điều hành thận trọng, có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, đồng thời ưu tiên các dự án có khả năng lan tỏa cao và giải ngân hiệu quả. Điều này giúp vừa thúc đẩy tổng cầu, vừa hạn chế nguy cơ tạo thêm áp lực lạm phát.
Về phía chính sách tiền tệ, theo vị chuyên gia của ADB, cần nhìn nhận rằng, áp lực lạm phát hiện nay chủ yếu xuất phát từ yếu tố chi phí, đặc biệt là giá năng lượng và hàng hóa đầu vào, hoàn toàn không phải do dư thừa thanh khoản hay chính sách tiền tệ nới lỏng quá mức. Do đó, phản ứng chính sách cần thận trọng, tránh thắt chặt quá sớm gây ảnh hưởng đến phục hồi tăng trưởng.
“Ở thời điểm hiện tại, tôi cho rằng, chính sách tiền tệ của Việt Nam đang được điều hành theo hướng ổn định, đúng hướng, phù hợp với bối cảnh nên chưa cần phải điều chỉnh chính sách ngay” - TS. Nguyễn Bá Hùng cho biết. Theo ông, việc duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý, đảm bảo thanh khoản cho nền kinh tế, đồng thời theo dõi sát diễn biến lạm phát là cần thiết. Đồng thời, sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa chủ động, có mục tiêu và chính sách tiền tệ linh hoạt, thận trọng sẽ là yếu tố then chốt để vừa kiểm soát lạm phát, vừa hỗ trợ tăng trưởng trong giai đoạn nhiều biến động hiện nay.
Còn theo TS. Nguyễn Quốc Việt - Trưởng nhóm Nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, trong bối cảnh dư địa tiền tệ hẹp, chính sách tài khóa phải đóng vai trò chủ đạo thông qua các biện pháp đánh vào giảm chi phí sản xuất thay vì kích thích tổng cầu. Về mặt dài hạn, cần các chính sách kết hợp cả tài khóa (thuế) và tiền tệ (tín dụng) để nắn dòng vốn cần được định hướng vào sản xuất và tiêu dùng bền vững thay vì tập trung vào các bong bóng các tài sản mang tính chất đầu cơ và bất động sản. Nhiệm vụ trọng yếu để giảm chi phí mặt bằng cho doanh nghiệp và chi phí nhà ở và các chi phí dịch vụ thiết yếu cho người dân, từ đó ngăn chặn vòng xoáy lạm phát kỳ vọng từ gốc rễ.
“Ổn định vĩ mô lúc này không chỉ là giữ con số CPI dưới 4,5%, mà là giữ cho niềm tin của doanh nghiệp và người dân vào sức mua của đồng tiền không bị lung lay, đảm bảo mỗi con số tăng trưởng của GDP đều mang lại phúc lợi thực chất cho nhân dân” - TS. Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh./.
