Trong báo cáo phân tích công bố mới đây, ông Michael Kokalari - Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital dự báo, chiến sự nổ ra tại Trung Đông được dự báo sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể đến Việt Nam. Một phần nhờ tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu và một phần nhờ khả năng xảy ra chiến dịch tác chiến trên bộ có quy mô lớn và kéo dài tại Iran là tương đối thấp.

"Thay vào đó, chúng tôi cho rằng đây là một phiên bản căng thẳng hơn so với “cuộc xung đột 12 ngày” vào năm ngoái, tức là cuộc tấn công này sẽ có thể kéo dài hơn và tạo ra một cú sốc mạnh nhưng ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu", chuyên gia từ VinaCapital nhận định.

Tác động vĩ mô đối với Việt Nam ở mức vừa phải

Ông Michael Kokalari - Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital

Nguyên nhân cuộc chiến khó leo thang thành một cuộc chiến kéo dài đến từ hạn chế về nguồn dự trữ đạn dược của Mỹ. Cụ thể, các báo cáo dẫn nguồn quan chức Lầu Năm Góc cho thấy họ đang bày tỏ mối lo ngại đáng kể về khả năng duy trì một chiến dịch không kích kéo dài. Điều này hàm ý chiến dịch hiện tại nhiều khả năng chỉ diễn ra vài ngày oanh kích cường độ cao, sau đó hạ nhiệt trong vài tuần, thay vì leo thang thành một cuộc chiến kéo dài.

Lợi thế đàm phán của Trung Quốc cũng là một yếu tố quan trọng. Trung Quốc là khách hàng mua khối lượng dầu thô lớn của Iran và có động lực mạnh hơn để ngăn chặn giá dầu tăng sốc hoặc gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz. Trung Quốc cũng có lợi thế đối với Mỹ nhờ vị thế chi phối chuỗi cung ứng đất hiếm.

Ngoài ra, khả năng thay đổi chế độ ở Iran là thấp do cấu trúc chính trị của Iran đã được “thiết chế hóa” thông qua Lực lượng Vệ binh Cách mạng và tầng lớp giáo sĩ, khiến kịch bản sụp đổ nội bộ nhanh chóng là khó xảy ra trừ khi có sự can thiệp của lực lượng “bộ binh tại chỗ” quy mô lớn. Kịch bản này cũng không khả thi do chiến tranh không được ủng hộ rộng rãi tại Mỹ, bao gồm cả trong nhóm cử tri của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Ngày 2/3, Tổng thống Trump cho biết ông kỳ vọng chiến sự sẽ kết thúc trong vòng 5 tuần. Ông Michael Kokalari cho rằng, Mỹ đang “hụt” dần dự trữ đạn dược và không thể đạt mục tiêu thay đổi chế độ, do đó có nhiều khả năng sẽ tìm cách kết thúc chiến sự trong khung thời gian này. Bên cạnh đó, nếu xung đột kéo dài đến mức dự trữ dầu của Trung Quốc bắt đầu suy giảm, Trung Quốc được kỳ vọng sẽ gây sức ép lên Mỹ để kết thúc xung đột, thông qua việc tiếp tục siết chặt nguồn cung đất hiếm - vật liệu mà Mỹ cần để sản xuất vũ khí.

Với việc giá dầu toàn cầu đang tăng khoảng 30% kể từ đầu năm và nhiều khả năng đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới. Nhóm xăng dầu chiếm khoảng 4% rổ CPI, nhưng việc nhóm lương thực, thực phẩm chiếm gần 36% rổ CPI và phần lớn được sản xuất trong nước cũng tạo dư địa chính sách để hạn chế tác động của cú sốc lạm phát tạm thời lên nền kinh tế.

USD mạnh lên và giá vàng tăng do nhu cầu “trú ẩn” có thể gây áp lực lên tỷ giá và lãi suất. Giá dầu tăng cũng sẽ gây áp lực một phần lên tăng trưởng GDP, do Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng. Dù vậy, chuyên gia từ Vinacapital cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh kinh tế bị tác động, Chính phủ tương đối dễ dàng bù đắp lực cản này bằng các biện pháp kích thích.

Ngoài ra, đà tăng giá dầu do căng thẳng hiện tại có thể được “giảm sốc” phần nào bởi việc OPEC dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4 và tồn kho xăng dầu, đặc biệt tại Trung Quốc, được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm 2026.

Kỳ vọng doanh nghiệp vận tải biển, phân bón hưởng lợi

Chiến sự tại Trung Đông đã đẩy giá dầu và vàng tăng, và kéo theo khả năng tăng phí vận tải/đường biển. Điều này có thể tạo áp lực tăng lên lãi suất tại Việt Nam do lạm phát và biến động tỷ giá (theo phân tích trên). Chuyên gia từ Vinacapital chỉ ra các ngành “hưởng lợi – chịu tác động” trước các yếu tố này.

Trong đó, nhóm hưởng lợi từ giá dầu tăng cao như các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu sẽ ghi nhận lợi nhuận từ lượng hàng tồn kho hiện tại. Doanh nghiệp lọc hóa dầu sẽ được hưởng lợi nhờ biên lợi nhuận lọc dầu mở rộng đi kèm với giá dầu tăng cao. Các công ty dịch vụ dầu khí phụ trợ cho hoạt động thăm dò và khai thác cũng hưởng lợi từ giá dầu lên cao. Các doanh nghiệp sản xuất cao su tự nhiên cũng được hưởng lợi nhờ mối tương quan chặt chẽ giữa giá cao su tổng hợp và giá dầu, từ đó đẩy giá cao su tự nhiên tăng.

Tuy nhiên, nếu eo biển Hormuz bị đóng trong thời gian dài, doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu sẽ gặp khó khi tìm nguồn sản phẩm dầu mỏ thay thế từ Trung Đông. Doanh nghiệp đầu ngành khí tự nhiên của Việt Nam (PV GAS) cũng có thể gặp khó trong việc tìm nguồn LPG nhập khẩu để bán tại Việt Nam.

Ngoài ra, doanh nghiệp sản xuất phân bón urê cũng "hưởng lợi" do Iran chiếm khoảng 10% xuất khẩu urê toàn cầu hay doanh nghiệp kinh doanh trang sức hưởng lợi từ lượng vàng tồn kho hiện tại.

Doanh nghiệp phân bón có thể hưởng lợi do Iran chiếm khoảng 10% xuất khẩu urê toàn cầu

Tương tự, các doanh nghiệp vận tải biển trong nước được hưởng lợi từ cước vận tải cao hơn và khả năng các tuyến đường di chuyển bị kéo dài do chiến tranh. Các cổ phiếu cảng biển niêm yết tại Việt Nam vốn cũng nhóm thường được hưởng lợi từ các căng thẳng địa chính trị trong quá khứ. Nguyên nhân bởi cước vận tải tăng cao có xu hướng kéo theo phí bốc dỡ và lưu bãi của các doanh nghiệp khai thác cảng gia tăng dù trường hợp cuộc chiến tranh kéo dài và/hoặc việc phong tỏa Eo biển Hormuz chắc chắn sẽ tác động nghiêm trọng đến sản lượng vận tải toàn cầu.

Ở chiều ngược lại, nhóm doanh nghiệp hàng không, du lịch và các doanh nghiệp liên quan đến du lịch chịu tác động tiêu cực từ giá dầu tăng cao. Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị giảm doanh số. Tuy nhiên doanh thu từ thị trường này thường chỉ chiếm dưới 10% tổng doanh thu của các doanh nghiệp niêm yết liên quan.

Cùng đó, chuyên gia từ Vinacapital cũng lưu ý lãi suất tăng sẽ gây bất lợi cho các cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất, bao gồm doanh nghiệp bất động sản.