Chi thấp hơn không chắc là tiết kiệm hơn

Tại phiên họp, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho rằng, sau hơn 10 năm thi hành, Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Đó là, nhiều quy định dàn trải, trùng lặp với một số luật chuyên ngành; trách nhiệm người đứng đầu chưa được cụ thể hóa rõ ràng, đặc biệt là trong yêu cầu chống lãng phí; cơ chế giám sát, kiểm tra, chế tài xử lý chưa phù hợp.

Nguồn: Quốc hội Đồ họa: PHƯƠNG ANH

Đồng thời, trên thực tế chưa hình thành được văn hóa tiết kiệm rộng khắp trong xã hội và chưa phát huy được vai trò của người dân, báo chí trong việc giám sát. Tình trạng lãng phí trong quản lý tài sản công, đầu tư công, lao động, khai thác tài nguyên, năng lượng diễn ra phức tạp, gây thất thoát lớn nguồn lực quốc gia. Do đó, việc Chính phủ trình dự án Luật mới trong bối cảnh này là rất cần thiết và cấp bách, ông khẳng định.

Góp ý cho dự thảo, các ý kiến tập trung vào việc thể chế hoá đầy đủ các nguyên tắc xây dựng Luật, tạo khung khổ pháp lý thống nhất, rõ ràng, hiệu quả để phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi lãng phí. Đồng thời, cũng phải tạo động lực để cán bộ, công chức dám nghĩ, dám làm, sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh, các nguyên tắc đưa ra tại dự thảo Luật là rất đúng, song điều quan trọng là phải có các quy định cụ thể, khả thi trong thực tiễn để tránh tình trạng lãng phí, hình thức. Bởi, ranh giới giữa tiết kiệm và lãng phí "rất mong manh", Phó Chủ tịch Quốc hội nói. Có lúc chính từ tiết kiệm lại trở thành lãng phí.

Ông lấy ví dụ từ thực tế việc xây dựng một số tuyến đường bộ cao tốc, ban đầu chỉ có hai làn xe, hoặc không có làn dừng khẩn cấp. Tuy nhiên, do không đảm bảo an toàn, chúng ta lại phải đầu tư sửa chữa, nâng cấp khiến chi phí cao hơn so với đầu tư ngay từ ban đầu. Đây chính là một ví dụ cụ thể của "lãng phí" ngay cả khi chi phí ban đầu được cắt giảm.

Từ đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề xuất phải chuyển đổi nhận thức từ "tiết kiệm, chống lãng phí" sang "sử dụng nguồn lực hiệu quả".

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng cần làm rõ sự khác biệt giữa hành vi gây lãng phí do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với những rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện hoặc khi thí điểm cơ chế, chính sách mới. Phó Chủ tịch Quốc hội cảnh báo, nếu không có sự phân biệt rõ ràng, cán bộ sẽ có tâm lý e ngại, sợ rủi ro, không dám nghĩ, dám làm.

Mở rộng cơ chế, trao quyền cho người đứng đầu

Liên quan đến vấn đề tiết kiệm và lãng phí, Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước Bùi Đức Dũng góp ý cho dự thảo cũng đề nghị cân nhắc thêm về khái niệm lãng phí. Hiện dự thảo quy định lãng phí là việc "khai thác, sử dụng không đúng định mức, tiêu chuẩn, chế độ". Tuy nhiên, theo Kiểm toán Nhà nước, hệ thống tiêu chuẩn, định mức hiện nay vẫn chưa hoàn thiện, còn thiếu hoặc đã lỗi thời.

Hơn nữa, “việc sử dụng dưới tiêu chuẩn, định mức chưa chắc đã tiết kiệm". Ví dụ, chi tiêu thấp hơn tiêu chuẩn có thể gây hỏng hóc công trình, dẫn đến phải sửa chữa nhiều lần, trong khi việc chi trên tiêu chuẩn, định mức trong một số trường hợp có thể giúp tăng hiệu quả tổng thể, ông Bùi Đức Dũng phân tích.

Ủng hộ quan điểm này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề xuất giải pháp là mở rộng quyền, trao nhiều cơ chế để người có thẩm quyền chủ động đưa ra quyết định việc sử dụng nguồn lực như nào là tiết kiệm, không lãng phí. Dẫn chứng câu chuyện về dự án Lotte Thủ Thiêm, ông cho biết do việc chậm trễ quyết định đã khiến chi phí tăng lên, nhà đầu tư trả lại dự án, từ đó gây lãng phí lớn về chi phí cơ hội và ảnh hưởng không tốt đến môi trường đầu tư.

Từ thực tiễn, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cho rằng, việc trao quyền cho người đứng đầu trong sử dụng hiệu quả tài chính và tài sản công sẽ giúp có những quyết sách mạnh mẽ hơn, tránh lãng phí kép.

Phát biểu giải trình, Thứ trưởng Bộ Tài chính Hồ Sỹ Hùng cảm ơn các ý kiến đã đóng góp cả ở góc độ quy định pháp luật và góc độ triển khai thực hiện để bảo đảm tính khả thi của dự án Luật Tiết kiệm, chống lãng phí.

Thứ trưởng khẳng định, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục rà soát để bảo đảm sự đồng bộ giữa dự thảo Luật với các luật chuyên ngành, đặc biệt trong việc thi hành Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và các quy định liên quan đến phân bổ chi thường xuyên cũng như chi cho các đơn vị sự nghiệp. Việc tách bạch rõ ràng giữa khung quy định và hướng dẫn thực hiện chi tiết sẽ giúp bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ trong áp dụng pháp luật.

Về quan điểm đánh giá tiết kiệm, chống lãng phí theo định mức kết hợp với đánh giá tổng thể, Thứ trưởng cho biết đây là nội dung đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp trong quá trình soạn thảo. Theo Thứ trưởng, cần có định mức làm cơ sở, song việc đánh giá cũng phải linh hoạt, gắn với thực tiễn triển khai và căn cứ vào quy định của các luật chuyên ngành. Do đó, dự thảo Luật đã giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với từng tình huống thực tế.