"Thanh nam châm" bền bỉ thu hút nguồn lực quốc tế

Trong bức tranh kinh tế thế giới đầy biến động của năm 2025, khi dòng vốn đầu tư toàn cầu có xu hướng suy giảm và các nhà đầu tư quốc tế trở nên thận trọng hơn bao giờ hết, Việt Nam vẫn nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, vốn FDI giải ngân trong năm 2025 đạt mức kỷ lục 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức thực hiện cao nhất trong vòng 5 năm qua (giai đoạn 2021-2025), một minh chứng rõ nét cho thấy niềm tin của các nhà đầu tư đã được hiện thực hóa bằng nguồn lực tài chính cụ thể đổ vào nền kinh tế.

Bên cạnh con số giải ngân, tổng vốn FDI đăng ký trong 12 tháng ước đạt trên 38,4 tỷ USD. Những con số này khẳng định Việt Nam vẫn là "thanh nam châm" bền bỉ thu hút nguồn lực quốc tế, nằm trong nhóm 15 quốc gia đang phát triển thu hút FDI lớn nhất thế giới.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

Trao đổi về những con số này, TS Phan Hữu Thắng, Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam, đánh giá sự tăng trưởng này không nên chỉ nhìn nhận trong ngắn hạn một năm mà cần đặt trong chu kỳ dài hạn. "Giai đoạn 2021 - 2025 đã có những bước tiến rất quan trọng so với giai đoạn 2016 - 2020, cả về số lượng và chất lượng. Điều này cho thấy sự tin tưởng của các nhà đầu tư nước ngoài vào môi trường đầu tư của Việt Nam, thể hiện ngay bằng số lượng và chất lượng dự án", TS Phan Hữu Thắng nhận định.

Tuy vậy, điều quan trọng nhất của bức tranh FDI năm 2025 không chỉ nằm ở quy mô vốn mà nằm ở sự thay đổi về cơ cấu ngành nghề. Dòng vốn đang dịch chuyển mạnh mẽ từ các ngành thâm dụng lao động truyền thống sang công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lượng xanh.

Báo cáo mới đây của Bộ Tài chính cho biết, việc thu hút được nhiều nhà đầu tư chiến lược và các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn đã góp phần tái định vị vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Hàng loạt "đại bàng" công nghệ đã chọn Việt Nam làm cứ điểm sản xuất và nghiên cứu (R&D) trong năm 2025.

Cụ thể, Goertek tiếp tục mở rộng đầu tư dự án mới tại Bắc Ninh. Foxconn triển khai 2 dự án sản phẩm thông minh với tổng vốn 551 triệu USD tại Quảng Ninh. Amkor đặt kế hoạch tổng vốn đầu tư vào Việt Nam năm 2025 là 850 triệu USD để nâng công suất nhà máy tại Bắc Ninh. Qualcomm gây chú ý khi mua lại MovianAI và thành lập Trung tâm R&D về AI tại Hà Nội.

Đặc biệt, dự án nhà máy LEGO (Đan Mạch) trị giá 1,3 tỷ USD đã chính thức khánh thành, và tập đoàn SYRE (Thụy Điển) triển khai trung tâm dệt may toàn cầu trị giá 1 tỷ USD tại Bình Định.

Cơ hội và sức ép lên doanh nghiệp nội địa

Sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng theo chiến lược "Trung Quốc cộng 1" đang mở ra cánh cửa rộng lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo số liệu từ Bộ Công thương, số lượng doanh nghiệp Việt Nam đạt tiêu chuẩn nhà cung cấp cấp 1 (Tier 1) cho các tập đoàn đa quốc gia đã tăng gần 25% so với giai đoạn năm 2020.

Tuy nhiên, cơ hội này đi kèm với những yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị. Ông Hồ Ngọc Toàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần thiết bị và giải pháp cơ khí Automech, chia sẻ câu chuyện thực tế về sự thay đổi trong yêu cầu của đối tác: "Ngày xưa chúng ta chỉ có một, hai khách hàng thì bây giờ cần mở rộng ra nhiều khách hàng hơn. Nếu trước đây doanh nghiệp chỉ cần theo các tiêu chuẩn của Nhật hoặc Hàn Quốc, thì bây giờ phải đáp ứng các tiêu chuẩn của Mỹ hoặc Châu Âu. Điều này đòi hỏi sự cải tiến mạnh mẽ trong nội tại doanh nghiệp".

Đồng quan điểm, bà Varaporn Dahmcharee, Giám đốc điều hành Công ty RX Tradex Thái Lan và Việt Nam cho rằng chìa khóa để nâng cao năng lực tự chủ và mức độ cạnh tranh của doanh nghiệp Việt chính là công nghệ chính xác và việc tìm kiếm đối tác phù hợp.

Một yếu tố then chốt khác giúp Việt Nam duy trì sức hút là các cam kết mạnh mẽ về phát triển bền vững. Ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), nhận định: "Cam kết của Việt Nam trở thành quốc gia không phát thải carbon (Net Zero) vào năm 2050 trở thành một điểm khác biệt thu hút đầu tư trong bối cảnh châu Á và khiến Việt Nam trở nên độc đáo trong mắt nhà đầu tư".

Thực tế, Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) của EuroCham tại Việt Nam đã chạm mốc 80 điểm, mức cao nhất trong 7 năm qua. Đáng chú ý, gần 50% vốn FDI đang tập trung vào các dự án ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, Việt Nam vẫn đang đi chậm hơn so với Thái Lan hay Malaysia trong việc áp dụng và báo cáo các chỉ số xanh này, đòi hỏi sự nỗ lực lớn hơn từ cộng đồng doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới.

Về mặt chính sách, năm 2025 cũng chứng kiến những nỗ lực "trải thảm đỏ" thế hệ mới, chuyển từ ưu đãi đại trà sang cơ chế "may đo" cho các dự án chất lượng cao. Điển hình là Nghị định 19 về thủ tục đầu tư đặc biệt (cơ chế Fast-track) dành cho các dự án công nghệ cao như chip bán dẫn và AI, giúp rút ngắn thời gian cấp phép từ hàng tháng xuống còn 15-30 ngày. Các đề án lớn như Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam, khu thương mại tự do… được triển khai cũng mở ra cơ hội đón dòng vốn cao cấp.

Mặc dù chính sách đã thông thoáng và định hướng đã rõ ràng, khâu tổ chức thực hiện vẫn được xem là “điểm yếu” cố hữu. Theo TS. Phan Hữu Thắng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là năng lực thực thi của tổ chức bộ máy và của chính các đối tượng cần thực hiện là các doanh nghiệp. Ông cho rằng dù có các đề xuất đột phá như "thị thực vàng" hay miễn giảm tiền thuê đất cho dự án AI, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc các cấp quản lý từ trung ương đến địa phương và doanh nghiệp triển khai "đúng vai, thuộc bài" như thế nào.

Bước sang năm 2026 và những năm tiếp theo, trọng tâm thu hút FDI của Việt Nam sẽ không còn nằm ở quy mô vốn mà tập trung hoàn toàn vào chất lượng và giá trị gia tăng. Để FDI thực sự trở thành động lực dẫn dắt, Việt Nam cần vượt qua bẫy "gia công, lắp ráp", tận dụng cơ hội từ các dự án bán dẫn và AI để chuyển giao công nghệ thực chất.

Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn để chuyển mình từ một công xưởng của thế giới thành một mắt xích giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng để làm được điều đó, doanh nghiệp Việt phải vươn lên bằng thực lực chính mình, năng động, sáng tạo và biết liên kết để tạo nên sức mạnh tổng hợp.