Kinh tế số phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu

Bộ Tài chính mới đây đã có báo cáo chi tiết, toàn diện về tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW trong 5 tháng đầu năm 2026 và những nhiệm vụ, giải pháp cho những tháng cuối năm.

Một trong những kết quả nổi bật chính là sự bứt phá của kinh tế số. Năm 2025, kinh tế số tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột khi tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Sự phát triển này diễn ra ở cả chiều rộng lẫn chiều sâu, trong đó các ngành kinh tế số lõi đóng góp 8,42% GDP (khoảng 43,3 tỷ USD), chiếm hơn 60% tổng giá trị kinh tế số. Đồng thời, mức độ số hóa trong các ngành, lĩnh vực ngày càng được mở rộng.

Năm 2025, kinh tế số tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột khi tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02%. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế số cũng cho thấy sự vượt trội, đạt mức 18,4% (theo giá hiện hành) và 11,8% (theo giá so sánh) trong năm 2025.

Hiệu quả của nền kinh tế số còn được minh chứng trực tiếp thông qua số thu ngân sách từ thương mại điện tử. Nhờ xây dựng cơ chế quản lý liên thông, chia sẻ dữ liệu với các bộ ngành, thu thuế từ các tổ chức, cá nhân kinh doanh thương mại điện tử trong năm 2025 đạt gần 208,8 nghìn tỷ đồng (tăng 66,5%); 4 tháng đầu năm 2026 tiếp tục đạt gần 114,2 nghìn tỷ đồng (tăng 9%).

Ở cấp địa phương, kinh tế số đã trở thành nhân tố tạo khác biệt về tăng trưởng, với một số tỉnh, thành phố có tỷ trọng đóng góp trong GRDP vượt 20%. Những kết quả này phản ánh hiệu quả bước đầu của Chiến lược chuyển đổi số quốc gia, vai trò dẫn dắt của Chính phủ số và nỗ lực đồng bộ của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và người dân.

Đơn giản hóa nhiều thủ tục về tài chính, đầu tư

Để tạo hành lang pháp lý cho kinh tế số, công tác hoàn thiện thể chế đã được triển khai rất khẩn trương. Trong đó, Bộ Tài chính đã hoàn thiện đồng bộ pháp luật tài chính - ngân sách nhà nước, ban hành hàng loạt hướng dẫn để thể chế hóa các chủ trương của Đảng.

Về chi ngân sách, đã xây dựng quy định riêng lĩnh vực chi cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục và đặc biệt là rút ngắn thời gian giải ngân chỉ còn 1 - 2 ngày, đồng thời cho phép chuyển nguồn đối với toàn bộ kinh phí thuộc lĩnh vực này. Trong đầu tư công, hiện đã phân cấp toàn bộ thẩm quyền quyết định chủ trương, quyết định đầu tư cho các bộ, ngành, địa phương (trừ dự án trọng điểm). Việc loại bỏ thủ tục thông báo vốn đã giúp rút ngắn thời gian phê duyệt, giao vốn lên tới khoảng 9 tháng.

Trong lĩnh vực đấu thầu, quy định trao quyền chủ động cho chủ đầu tư chọn hình thức đấu thầu, mở rộng diện chỉ định thầu đặc biệt, qua đó rút ngắn tổng thời gian từ 30 - 80 ngày, thời gian chỉ định thầu thực tế chỉ còn 3 - 7 ngày.

Đặc biệt, các mức ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế xuất nhập khẩu và tiền sử dụng đất đã được thiết lập cho các doanh nghiệp, dự án số.

Về cải cách hành chính số, Bộ Tài chính đã ban hành 5 văn bản quy phạm pháp luật nhằm loại bỏ giấy tờ vật lý, thay thế thành phần hồ sơ bằng dữ liệu số. Những quy định mới cũng chính thức công nhận giá trị pháp lý của các quyết định hành chính điện tử được ban hành tự động từ hệ thống. Điều này giúp ngành Thuế và Hải quan chuyển đổi hoàn toàn từ mô hình quản lý dựa trên hồ sơ kê khai thủ công sang mô hình quản lý hiện đại dựa trên dữ liệu, phân tích rủi ro và hóa đơn điện tử. Nhờ đó, tính đến nay đã có 236 thủ tục hành chính được cắt giảm, 556 thủ tục hành chính được đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 39.147 tỷ đồng (đạt tỷ lệ 51,90%).

Về bố trí nguồn lực, năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước Quốc hội thông qua đã bảo đảm đủ mức tối thiểu 3% tổng chi ngân sách, tương đương 95.000 tỷ đồng cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đáp ứng theo đúng yêu cầu của Nghị quyết 57.

Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ giao dự toán năm 2026 cho các bộ, ngành và địa phương là 82,75 nghìn tỷ đồng (tương đương 87%). Trong đó, ngân sách trung ương là 57,75 nghìn tỷ đồng và ngân sách địa phương được giao 25 nghìn tỷ đồng (100%). HĐND các cấp đã thể hiện sự quyết tâm lớn khi phê duyệt dự toán chi là 40.264 tỷ đồng, tăng 15.264 tỷ đồng so với mức Thủ tướng giao. Các địa phương giao dự toán cao hơn điển hình là TP. Hồ Chí Minh, TP. Hà Nội, Ninh Bình.

Thách thức trong công tác giải ngân

Tuy vậy, một trong những thách thức hiện nay là công tác giải ngân. Dù nguồn vốn được bố trí đầy đủ, tiến độ phân bổ chi tiết và giải ngân thực tế còn chậm. Đến nay, các đơn vị đã phân bổ chi tiết được khoảng 38.018 tỷ đồng. Tổng số giải ngân đạt 8.490 tỷ đồng, tương đương 22,3% so với dự toán đã phân bổ và đạt khoảng 9% so với tổng nguồn 95.000 tỷ đồng.

Theo báo cáo, một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chậm phân bổ và giải ngân là do nhiều dự án chuyển đổi số lớn phải rà soát, điều chỉnh lại hồ sơ để tuân thủ phương án sử dụng hạ tầng tập trung tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an). Một số dự án này phải thay đổi toàn diện từ mục tiêu, quy mô, địa điểm đầu tư cho đến tổng mức đầu tư. Ngoài ra, việc chia sẻ dữ liệu liên thông theo thời gian thực vẫn còn vướng mắc. Tình trạng báo cáo định kỳ quá nhiều, trùng lặp hàng tuần cũng làm ảnh hưởng đến tiến độ công việc.

Để tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai và đẩy nhanh tiến độ giải ngân, Bộ Tài chính đã đề xuất các nhóm giải pháp, nhiệm vụ cụ thể. Theo đó, Chính phủ cần ban hành tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số để bảo đảm tạo ra đột phá kinh tế. Bộ Khoa học và Công nghệ cần đưa ra nguyên tắc phân bổ nguồn kinh phí còn lại một cách có trọng tâm, ưu tiên xây dựng nền tảng số, tránh dàn trải.

Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương phải khẩn trương phối hợp với Bộ Công an rà soát, điều chỉnh hồ sơ dự án chuyển đổi số, làm rõ phạm vi thực hiện tại địa phương và phạm vi tích hợp lên Trung tâm Dữ liệu quốc gia (C12) để có cơ sở giải ngân. Trung tâm Dữ liệu Quốc gia cần sớm hoàn thiện chức năng chuyển quyết định điện tử (hưởng trợ cấp thất nghiệp, dữ liệu khai tử) cho cơ quan Bảo hiểm Xã hội.

Về kế hoạch trung hạn, các cơ quan phải khẩn trương đăng ký nhu cầu vốn cho Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 - 2030 với tổng nguồn trung ương hơn 2,7 triệu tỷ đồng và địa phương hơn 4,42 triệu tỷ đồng; đồng thời tổng hợp dự toán ngân sách năm 2027 để đảm bảo sự liền mạch trong đầu tư công nghệ.