Thanh khoản căng đẩy lãi suất tăng cao, nhưng không chỉ toàn rủi ro

Đánh giá về mặt bằng lãi suất 2026, ông Cao Việt Hùng - Giám đốc Phân tích ngành Dịch vụ Tài chính Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) cho rằng, chênh lệch âm kéo dài giữa lãi suất VND và lãi suất USD trong thời gian dài không thu hút được nguồn tiền gửi của các doanh nghiệp FDI, từ đó dẫn đến tình trạng căng thẳng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng.

Lãi suất huy động từ dân cư và tổ chức kinh tế trên thị trường 1 đã tăng 0,7 điểm phần trăm lên gần 5% đối với kỳ hạn 6 tháng kể từ cuối quý III/2025.

Làm rõ thêm những nguyên nhân gây căng thẳng thanh khoản toàn hệ thống, theo ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam chỉ rõ, tăng trưởng tín dụng bắt đầu tăng rất mạnh từ quý III/2025.

Trong đó, dòng vốn chủ yếu chảy vào lĩnh vực đầu tư công, chiếm tỷ trọng tương đối lớn; tín dụng bất động sản cũng tăng tốc trở lại vào cuối năm, đặc biệt trong quý IV/2025, khiến áp lực thanh khoản gia tăng rõ rệt.

"Một số ngân hàng, ghi nhận tăng trưởng tín dụng vào bất động sản chiếm tỷ trọng khá cao. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến nhu cầu tín dụng tăng mạnh, trong khi nguồn huy động chưa kịp bổ sung tương ứng" - ông Minh phân tích.

Bên cạnh đó, năm nay còn xuất hiện một thay đổi quan trọng ở phía huy động vốn. "Nguồn vốn đầu vào của các ngân hàng trở nên eo hẹp hơn, do các ngân hàng hầu như không huy động được vốn từ trái phiếu quốc tế, mà phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn vốn trong nước bằng VND qua các kênh: tiền gửi dân cư, tiền gửi doanh nghiệp và thị trường liên ngân hàng" - chuyên gia Chứng khoán Yuanta đánh giá.

Tuy nhiên, theo ông Minh, tiền gửi từ khối doanh nghiệp bắt đầu suy giảm từ quý III/2025, với khả năng cao dòng tiền này chuyển sang các kênh đầu tư khác như: vàng, đầu tư tài sản, một phần “chạy” vào sản xuất kinh doanh, khiến nguồn tiền gửi doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể.

Dù căng thẳng đẩy lãi suất lên cao, song theo chuyên gia Chứng khoán ACBS, cùng với việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hạ lãi suất đồng USD xuống 3,6% đã tạo chênh lệch dương giữa lãi suất VND - USD, giúp dòng vốn nước ngoài quay trở lại và thanh khoản hệ thống ngân hàng ổn định hơn trong thời gian tới.

"Việc giữ mặt bằng lãi suất ở mức tương đối hấp dẫn còn giúp Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tăng cường dự trữ ngoại hối, hiện đang ở mức khá mỏng khoảng 80 tỷ USD so với mức khuyến nghị tương đương 3 tháng nhập khẩu khoảng 110 tỷ USD" - ông Cao Việt Hùng nhìn nhận.

Theo ghi nhận, mặt bằng lãi suất cho vay tăng mạnh khoảng 2 - 3% trong thời gian gần đây làm giảm nhu cầu vay vốn, chi phí huy động vốn tăng nhanh hơn lãi suất cho vay có thể gây sức ép lên NIM và làm chậm tăng trưởng tín dụng. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất cao hơn cũng giúp ngân hàng cải thiện khả năng huy động vốn, ổn định thanh khoản và củng cố an toàn hệ thống trong trung hạn.

Trước ba "lực cản", vẫn kỳ vọng lợi nhuận giữ nhịp tăng 17,3%

Trong Báo cáo chiến lược 2026 với tựa đề: "Kiến tạo vị thế" mới phát hành, Phòng phân tích và chiến lược thị trường Chứng khoán ACBS cho rằng, năm 2026 được dự báo sẽ là một năm thách thức hơn đối với ngành ngân hàng.

Trong đó, thử thách đến từ nền lãi suất huy động đang tăng trở lại từ cuối năm 2025. Cùng với đó, trong khi động lực tăng chủ yếu của năm 2025 là bất động sản dự kiến có dấu hiệu giảm tốc. Một số cảnh báo về tăng trưởng tín dụng "nóng" dẫn tới quan điểm thận trọng hơn của Ngân hàng Nhà nước với mục tiêu tăng trưởng tín dụng của toàn ngành.

Tuy nhiên, mục tiêu xuyên suốt của Chính phủ vẫn là mức tăng trưởng GDP 10%, vì vậy, nhóm phân tích cho rằng, tăng trưởng tín dụng toàn ngành vẫn sẽ đạt khoảng 16% trong năm 2026. Trong đó, những ngân hàng nằm trong danh mục phân tích vẫn duy trì được đà tăng trưởng tín dụng 19,1% (ước tăng 2025 ở mức 19,3%).

Theo đó, nhóm ngân hàng thương mại có vốn nhà nước tiếp tục hưởng lợi từ cho vay đầu tư công. Nhóm ngân hàng tư nhân quy mô lớn tập trung vào phân khúc dự án bất động sản. Còn nhóm ngân hàng cho vay bán lẻ tiếp tục mở rộng tệp khách hàng, đồng thời ứng dụng công nghệ để cải tiến quy trình hoạt động.

Đánh giá xu hướng NIM năm 2026, Chứng khoán ACBS cho rằng, đà giảm NIM đã chậm lại trong hai quý gần nhất và nhiều khả năng sẽ cải thiện trong quý IV/2025 khi các ngân hàng sử dụng hết room tín dụng và lãi suất cho vay tăng mạnh.

Vì vậy, năm 2026 dự báo NIM đi ngang so với năm 2025 nhưng có sự phân hoá, trong đó nhóm ngân hàng quốc doanh có triển vọng cải thiện NIM tăng khoảng 10 điểm cơ bản so với năm 2025 nhờ lãi suất cho vay đã tăng mạnh từ nền thấp trong quý IV/2025. Trong khi đó, lãi suất huy động không chịu áp lực tăng quá nhiều do lợi thế trong đấu thầu các khoản tiền gửi lớn của Kho bạc Nhà nước.

"Còn nhóm ngân hàng tư nhân dự báo NIM giảm nhẹ do lãi suất huy động tăng cao trong khi lãi suất cho vay duy trì ở mức cao 7 - 9% và khó tăng mạnh trong thời gian dài vì sẽ làm giảm nhu cầu tín dụng" - ACBS nhìn nhận.

Đóng góp chính vào mức tăng trưởng lợi nhuận này đến từ nhóm ngân hàng có vốn nhà nước với mức tăng 12,1%, giảm nhẹ so với mức tăng dự kiến 13,4% năm 2025, chủ yếu do mức tăng trưởng cao khoảng 30% của VietinBank trong năm 2025. Nhóm phân tích ACBS đánh giá Vietcombank, VietinBank có triển vọng cải thiện nhẹ NIM từ vùng đáy thấp và thu hút dòng vốn nước ngoài khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng.

Trong khi đó, nhóm ngân hàng tư nhân tăng 22%, cải thiện so với mức tăng dự kiến 18,3% năm 2025. Trong nhóm này, MB và VPBank có triển vọng tăng trưởng lợi nhuận nổi bật nhờ tăng trưởng tín dụng cao và áp lực trích lập dự phòng giảm bớt, còn Sacombank có triển vọng cải thiện hiệu quả hoạt động sau khi kiện toàn ban lãnh đạo mới.

Một trong những thách thức khác với ngành ngân hàng được nhóm phân tích ACBS chỉ rõ, đó là tỷ trọng cho vay lĩnh vực bất động sản (mua nhà và kinh doanh bất động sản) chiếm khoảng 24%, trong đó, một số ngân hàng có tỷ lệ tập trung cho vay bất động sản ở mức cao, vì vậy, sẽ nhạy cảm với các biến động của thị trường bất động sản vốn đang được định giá khá cao./.